İran'ın Pekin Büyükelçisi Abdolreza Rahmani Fazli, Dünya Barış Forumu'nda yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerde dost ülkelere 'özel' muamele yapılacağını duyurdu. Büyükelçi, İran'ın Umman ile 'iş birliği ve koordinasyon' içinde bu stratejik su yolu için 'yeni düzenlemeler' üzerinde çalıştığını belirtti. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık üçte birinin geçtiği hayati bir geçiş noktası olarak küresel enerji güvenliği açısından kritik öneme sahip.
Yeni Düzenlemenin Ayrıntıları
Büyükelçi Fazli, foruma hitaben yaptığı konuşmada, 'Dost ve müttefik ülkelere özel fiyatlandırma ve kolaylıklar sunmayı planlıyoruz' ifadelerini kullandı. Henüz resmi olarak açıklanmayan bu yeni sistemin, İran'ın liman ve gümrük hizmetlerini de kapsayabileceği belirtiliyor. İran ve Umman, geçmişte de Hürmüz Boğazı'nın güvenliği konusunda ortak çalışmalar yürütmüştü. Özellikle 2019'daki tanker saldırılarının ardından iki ülke, boğazın güvenliğini sağlamak için mekanizmalar geliştirmişti.
Yeni düzenleme, İran'ın uluslararası yaptırımlar altında ekonomik manevra alanını genişletme çabası olarak yorumlanıyor. İran, Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol tankerlerinden geçiş ücreti alarak önemli bir gelir elde ediyor. Dost ülkelere yapılacak indirim, İran'ın Çin ve Hindistan gibi büyük petrol alıcılarıyla ilişkilerini güçlendirmeyi hedefleyebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan dar bir geçittir. Dünya petrol rezervlerinin yaklaşık %60'ı bu bölgede bulunuyor. Her gün 17 milyon varilden fazla petrol buradan taşınıyor. ABD ve diğer Batılı ülkeler, boğazın serbest geçişini ulusal güvenlik meselesi olarak görüyor. İran'ın bu hamlesi, küresel enerji piyasalarında fiyat dalgalanmalarına ve jeopolitik gerilimlere yol açabilir.
Çin, İran'ın en büyük petrol alıcılarından biri ve aynı zamanda Umman ile yakın ekonomik ilişkilere sahip. İran'ın 'dost ülkeler' tanımına Çin'in yanı sıra Rusya ve bazı Asya ülkelerinin de dahil olabileceği düşünülüyor. Öte yandan Suudi Arabistan, BAE ve ABD'nin bu düzenlemeye tepki göstermesi bekleniyor. Uzmanlar, İran'ın bu adımının bölgedeki deniz güvenliğini ve uluslararası hukuku tartışmaya açabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki bu gelişme, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de küresel enerji piyasalarını etkileme potansiyeli taşıyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden karşılıyor. Boğazda olası bir geçiş ücreti artışı veya güvenlik sorunları, enerji maliyetlerini yükseltebilir. Ayrıca İran'ın 'dost ülkeler' arasında Türkiye'nin de olup olmayacağı merak konusu. Türk dış politikası, bölgede dengeleyici bir rol oynarken enerji güvenliğini de gözetmek durumunda.
