İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, Pazar günü yaptığı açıklamada, gemilerin Hürmüz Boğazı'nda Tahran'ın belirlediği rotayı kullanmaması durumunda bunun 'gerilimi artıracağını' söyledi. Uyarı, ABD ve İran güçlerinin bir kez daha karşılıklı saldırılarda bulunmasının ardından geldi. Bu gelişmeler, Pakistan'ın arabuluculuğunda varılan ve bölgedeki gerginliği sona erdirmeyi amaçlayan geçici ateşkes anlaşmasının ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Hürmüz Boğazı'nda rota tartışması ve askeri gerilim
İran Dışişleri Bakanı Emir Abdullahiyan, İran resmi haber ajansı IRNA'ya verdiği demeçte, 'Gemilerin Hürmüz Boğazı'nda İran'ın belirlediği rotayı kullanmamaları, gerilimi artıracak ve istikrarsızlığa yol açacaktır' ifadelerini kullandı. Bakan, İran'ın boğazın güvenliğini sağlamak için yeterli kapasiteye sahip olduğunu vurgularken, 'uluslararası toplumun bu konuda iş birliği yapması gerektiğini' söyledi. İran'ın tercih ettiği rota, Hürmüz Boğazı'nı geçen gemilerin İran kıyılarına daha yakın seyretmesini öngörüyor. Tahran yönetimi, bu rotanın 'daha güvenli' olduğunu savunurken, bazı gemicilik şirketleri ve batılı ülkeler bu rotanın İran'ın kontrolünü artırmaya yönelik bir girişim olduğunu düşünüyor. ABD ve İran arasında son haftalarda Hürmüz Boğazı'nda artan gerilim, Pakistan'ın araya girmesiyle geçici olarak yatışmıştı. Ancak ABD Donanması'nın, İran devrim muhafızlarına ait bir gemiyi durdurması ve İran'ın da buna karşılık bir ABD insansız hava aracını düşürmesi tansiyonu yeniden yükseltti.
Pakistan arabuluculuğu ve bölgesel boyut
Pakistan Dışişleri Bakanı Bilawal Butto Zardari'nin geçen ay Tahran ve Riyad'ı kapsayan bir tur düzenlemesiyle başlayan arabuluculuk süreci, iki ülke arasında bir anlaşma metni üzerinde mutabakat sağlanmasıyla sonuçlanmıştı. Anlaşma, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin düşürülmesini ve ABD ile İran arasında doğrudan bir çatışmanın önlenmesini hedefliyordu. Ancak son gelişmeler, anlaşmanın ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Bölge uzmanları, İran'ın rota konusundaki ısrarının, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkelerini doğrudan etkilediğini belirtiyor. Zira bu ülkelerin petrol ihracatı büyük ölçüde Hürmüz Boğazı'na bağımlı. ABD ise bölgedeki müttefiklerinin güvenliği için boğazda serbest geçiş hakkını savunuyor. Öte yandan, Çin ve Hindistan gibi Asya ülkeleri de enerji arzının kesintiye uğramaması için gelişmeleri endişeyle izliyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak küresel enerji piyasaları için kritik öneme sahip.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki bu gerilim, Türkiye'yi doğrudan olmasa da dolaylı yollardan etkileyebilir. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını ithal eden bir ülke olarak, küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı hassastır. Boğazın kısmen kapanması veya güvenlik risklerinin artması, petrol fiyatlarını yukarı çekerek Türkiye'nin cari açığı ve enflasyonu üzerinde baskı oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Orta Doğu'da artan diplomatik etkinliği ve Pakistan ile yakın ilişkileri düşünüldüğünde, krizin derinleşmesi halinde Ankara'nın arabuluculuk veya istikrar çabalarına dahil olması gündeme gelebilir. Bölgedeki gerginlik, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefini de olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle Türkiye, Hürmüz'deki gelişmeleri yakından takip etmeli ve diplomatik girişimlerle tansiyonun düşürülmesine katkı sağlamalıdır.
