İran'ın Birleşmiş Milletler Büyükelçiliği, Amerika Birleşik Devletleri ile nükleer anlaşma sürecinde yaşanan son gelişmeleri "ironik" olarak nitelendirerek, iki ülke arasındaki mesafenin aslında sanıldığı kadar büyük olmadığını ima etti. İranlı diplomatlar, Tahran'ın anlaşmaya varmak için samimi bir iradeye sahip olduğunu ancak ABD'nin önceki yönetimlerden kalan yaptırım mirası ve güvensizlik ortamının süreci zorlaştırdığını belirtti. Bu açıklama, Batılı güçlerle yürütülen müzakerelerin yeniden canlandırılması beklentilerinin arttığı bir dönemde geldi.
Nükleer Anlaşma Çerçevesinde Son Durum
İran'ın BM büyükelçiliği, yaptığı yazılı açıklamada, ABD ile İran arasında devam eden dolaylı müzakerelere atıfta bulunarak, "Bir anlaşmaya varmamızın önünde duran en büyük engel aslında psikolojik ve tarihi bir handikap" ifadelerini kullandı. Elçilik, ABD'nin 2018'de Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (KOEP) tek taraflı çekilmesini ve ardından uyguladığı sert yaptırımları hatırlatarak, "ABD'nin yeniden anlaşmaya dönme isteği memnuniyet verici, ancak geçmişteki ihlallerin yarattığı güven bunalımını aşmak kolay değil" dedi.
İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan da benzer bir çizgide, "Müzakerelerde ilerleme kaydediliyor, ancak ABD'nin taahhütlerini yerine getirmesi konusunda somut adımlar görmek istiyoruz" açıklamasını yaptı. Bu açıklamalar, Tahran'ın nükleer dosyasında Batı ile yeni bir uzlaşmaya sıcak baktığını, ancak bunun için karşılıklı güven tesis edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran arasındaki bir anlaşma, sadece nükleer meseleyle sınırlı kalmayacak; Orta Doğu'da İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi kilit aktörlerin pozisyonlarını da doğrudan etkileyecek. İsrail, İran'ın nükleer programına yönelik endişelerini sık sık dile getirirken, Suudi Arabistan da bölgedeki nüfuz mücadelesi nedeniyle anlaşmaya temkinli yaklaşıyor. Öte yandan, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları gevşetmesi, küresel enerji piyasalarında arz-talep dengesini değiştirebilir; bu da petrol fiyatlarında düşüşe yol açabilir.
Avrupa Birliği ve Çin, anlaşmanın yeniden canlandırılması için arabuluculuk yaparken, Rusya da nükleer müzakerelerde kendi çıkarlarını korumaya çalışıyor. Tahran, uluslararası toplumla ilişkilerini normalleştirmek istiyor ancak ABD'nin müttefikleriyle doğrudan diyaloğa girmekten kaçınıyor. Bu karmaşık denklemde, İran'ın "ironi" vurgusu, aslında müzakere masasında elinin güçlü olduğunu ve esnemeyeceğini gösterme çabası olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, komşusu İran ile yakın ekonomik ve enerji ilişkilerine sahip. ABD-İran anlaşması, Türkiye'nin enerji ithalatında çeşitlilik sağlamasına ve İran'a uygulanan yaptırımlar nedeniyle zarar gören ticaret hacminin artmasına olanak tanıyabilir. Ayrıca, bölgesel istikrarın güçlenmesi, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki güvenlik kaygılarını dolaylı olarak etkileyebilir. Ancak, İran'ın nükleel programının askeri boyut kazanması halinde Türkiye'nin güvenliği tehdit altına gireceğinden, Ankara diplomatik çözümü desteklemektedir. Öte yandan, ABD'nin İran'la anlaşmasının Suudi Arabistan ve İsrail'i rahatsız etmesi, Türkiye'nin bu ülkelerle ilişkilerinde yeni fırsat veya riskler doğurabilir.
