İran'a yönelik artan askeri gerilim ve belirsizlik, küresel piyasalarda büyük bir kâr dalgası yaratırken, bu ortamdan en çok kazananların savunma müteahhitleri, enerji devleri ve yatırım bankaları olduğu ortaya çıktı. Son iki yılda İran'a yönelik yaptırımların sıkılaştırılması, askeri tatbikatların artması ve olası bir çatışma senaryosu, bu sektörlerde hisse senetlerinin yüzde 30 ila yüzde 120 arasında değer kazanmasına yol açtı. ABD merkezli Lockheed Martin, Raytheon ve Northrop Grumman gibi savunma şirketleri, İran tehdidine karşı Körfez ülkelerine yapılan silah satışlarından milyarlarca dolar gelir elde ederken, enerji şirketleri de petrol fiyatlarındaki yükselişten yararlandı.
Savunma sanayii devleri savaş tehdidinden nemalanıyor
Lockheed Martin'in F-35 savaş uçağı ve Patriot hava savunma sistemleri, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve İsrail tarafından yoğun şekilde talep edildi. Şirketin 2023 yılı net kârı 5,7 milyar dolar olarak gerçekleşirken, 2024 yılı ilk çeyreğinde bu rakam yüzde 15 arttı. Raytheon ise İran'a karşı füze savunma sistemleri için yapılan sözleşmeler sayesinde savunma gelirlerini yüzde 18 artırdı. Özellikle İsrail'in İran'a yönelik olası bir saldırıya karşı hazırlıkları, bu şirketlerin hisselerini yukarı taşıdı.
Körfez ülkeleri, İran tehdidine karşı savunma bütçelerini rekor seviyede artırdı. Suudi Arabistan savunma harcamaları 2024'te 70 milyar dolara yaklaşırken, BAE 25 milyar dolar ayırdı. Bu harcamaların büyük kısmı ABD'li şirketlere giderken, Avrupalı savunma firmaları da süreçten pay aldı. İngiliz BAE Systems, Fransız Thales ve İtalyan Leonardo, bölgede yeni sözleşmeler imzaladı.
Enerji ve finans sektörü: Petrol fiyatları ve belirsizlikten beslenen kâr
Petrol fiyatları, İran'a yönelik savaş söylemlerinin artmasıyla birlikte varil başına 90 doların üzerine çıktı. Bu durum, ExxonMobil, Chevron ve Shell gibi enerji devlerinin kârlarını 2023'te toplam 100 milyar doların üzerine taşıdı. İran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımların sıkılaşması, küresel arzı daraltırken, fiyatların yüksek kalmasını sağladı. Ayrıca, İran'a ait petrol tankerlerine uygulanan deniz sigortası primleri yüzde 300 arttı ve bu da sigorta şirketlerine ek gelir sağladı.
Yatırım bankaları da belirsizlikten beslenen bir ortamda büyük kazanç elde etti. Goldman Sachs, JPMorgan ve Morgan Stanley, İran riskine karşı hedge fon yönetimi ve emtia ticareti gibi alanlarda önemli gelirler kaydetti. Bu bankalar, İran'a yönelik yaptırımların ve olası askeri operasyonların piyasalarda yarattığı oynaklıktan yılda ortalama 2-3 milyar dolar kâr etti. Ayrıca, Körfez ülkelerinin İran tehdidine karşı borçlanma ve yatırım ihtiyaçları da bankalar için yeni bir gelir kapısı oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'a yönelik savaş tehdidinin yarattığı bu kâr dalgası, Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak, petrol fiyatlarındaki yükselişten olumsuz etkileniyor. Aynı zamanda, İran ile komşu olan Türkiye, potansiyel bir çatışma ortamında güvenlik riskleriyle karşı karşıya kalabilir. ABD ve Körfez ülkelerinin İran'a yönelik politikaları, Türkiye'nin bölgesel dengeleri koruma çabalarını zorlaştırıyor. Erdoğan yönetimi, bir yandan İran'la ticari ilişkileri sürdürürken, diğer yandan NATO müttefikleriyle işbirliğini derinleştirmek zorunda. Bu nedenle, Türkiye savaş tehdidinin getirdiği ekonomik ve güvenlik yükünü hafifletmek için alternatif enerji kaynaklarına ve diplomatik girişimlere ağırlık vermeli.
