İran, uzun süredir benimsediği savunmacı güvenlik doktrinini terk etme sinyali vererek düşmanlarına 'stratejik sürprizler' beklemeleri uyarısında bulundu. Orta Doğu'da artan gerilimin ortasında gelen bu açıklama, Tahran yönetiminin bölgesel güç dengelerini değiştirebilecek yeni bir aşamaya girdiğini gösteriyor. İranlı yetkililer, ülkenin artık yalnızca tehditlere karşı koymakla yetinmeyeceğini, gerektiğinde inisiyatif alarak düşmanlarına karşı önleyici hamleler geliştireceğini vurguluyor.
Savunmacı Doktrinden Taarruz Stratejisine Geçiş
İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Muhammed Bakıri, yaptığı açıklamada, ordunun artık tamamen savunma anlayışıyla hareket etmeyeceğini, düşmanın olası saldırılarını engellemek için proaktif bir yaklaşım benimseyeceğini söyledi. Bakıri, 'Düşmanlarımız stratejik sürprizlerimizi beklemeli. Artık savunma hatlarımızın arkasına çekilip beklemiyoruz; tehditleri kaynağında etkisiz hale getirecek kapasiteye sahibiz' ifadelerini kullandı.
Bu açıklama, İran'ın geçmişteki güvenlik stratejisinden önemli bir sapma olarak değerlendiriliyor. İran, uzun yıllardır 'caydırıcılık' üzerine kurulu bir savunma politikası izliyordu; bu politika, düşmanın saldırısını püskürtmek ve misilleme yeteneğini korumak üzerine inşa edilmişti. Ancak son dönemde İsrail ile yaşanan gölge savaş ve ABD yaptırımlarının derinleştirdiği ekonomik kriz, Tahran'ı daha agresif bir dış politika izlemeye itiyor.
İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) yayın organı Tasnim Haber Ajansı'na yansıyan haberlerde, ülkenin balistik füze programının ve insansız hava aracı (İHA) envanterinin geliştirilmeye devam ettiği belirtiliyor. Uzmanlar, İran'ın bu yeni stratejinin ilk sinyallerini, 2020 yılında ABD'li General Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından ABD üslerine yönelik füze saldırısında gösterdiğini hatırlatıyor. Bu saldırı, İran'ın doğrudan askeri misilleme kapasitesini ortaya koymuştu.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
İran'ın bu tutum değişikliği, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan güvenlik ortamını daha da karmaşık hale getirebilir. İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçleri (Hizbullah, Husiler) nedeniyle uzun süredir tehdit algılıyor. Tahran'ın daha proaktif bir askeri strateji benimsemesi, bu ülkelerin savunma harcamalarını artırmasına ve daha sert önlemler almasına yol açabilir.
Batı basınında çıkan analizlerde, İran'ın bu açıklamalarının 'psikolojik savaş' unsuru olarak görülebileceği, ancak göz ardı edilmemesi gerektiği belirtiliyor. Zira İran, son yıllarda nüfuzunu Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen'deki vekil güçler üzerinden genişletti. Yeni strateji, bu vekillerin daha aktif kullanılmasını da içerebilir. Ayrıca, İran-İsrail arasındaki gölge savaşta, siber saldırılar ve deniz olayları gibi asimetrik hamlelerin artabileceğine dair işaretler var.
Uzmanlar, İran'ın ekonomik zorluklarının ve halktaki huzursuzluğun, yönetimi dışarıda 'düşman' yaratarak dikkatleri dağıtmaya itebileceğini söylüyor. Bu nedenle, Tahran'ın askeri söylemi ile iç siyasi dinamikleri arasında bir bağlantı kurmak mümkün. Öte yandan, ABD'nin yeni yönetiminin İran'a yönelik politikalarını henüz netleştirmemiş olması, bölgedeki belirsizliği artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la komşu olması ve Suriye, Irak gibi kriz noktalarında farklı saflarda yer alması nedeniyle bu gelişmeyi yakından izliyor. İran'ın daha agresif bir askeri tutum benimsemesi, bölgesel istikrarı tehdit edebilir ve Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Özellikle İran'ın Suriye'deki varlığı ve PKK uzantısı gruplara karşı tutumu, Ankara ile Tahran arasında zaman zaman krize yol açabiliyor. Yeni stratejik bir yaklaşım, bu alanlardaki Türk-İran iş birliğini zorlaştırabilir. Diğer yandan, Türkiye'nin Rusya ve İran'la yakınlaşması (Astana süreci) göz önüne alındığında, Ankara'nın Tahran'ı tamamen karşısına almadan hassas bir denge oyunu yürütmesi gerekiyor. Bu gelişme, Türkiye'nin uluslararası yaptırımlara rağmen İran'la enerji ticaretini sürdürme çabalarını da etkileyerek ekonomik boyuta yansıyabilir.
