İran'ın güneydoğusundaki Sistan-Beluçistan eyaletinde son haftalarda art arda düzenlenen silahlı saldırılar, Tahran yönetimini alarma geçirdi. İranlı yetkililer, ülkenin Pakistan ve Afganistan sınırında yer alan bu stratejik bölgede meydana gelen ölümcül saldırıların arkasında "yabancı destekli silahlı grupların" olduğunu öne sürüyor. Saldırılardaki artış, ABD ile olası bir savaşın yeniden gündeme gelmesi endişeleriyle aynı döneme denk geliyor ve bölgede tansiyonu daha da yükseltiyor.
Saldırıların Arka Planı ve İran'ın Suçlamaları
Sistan-Beluçistan, İran'ın en yoksul ve en az gelişmiş eyaletlerinden biri olarak biliniyor. Çoğunluğu Sünni Beluç nüfusundan oluşan bölge, uzun süredir merkezi Şii yönetimle yaşanan siyasi, ekonomik ve mezhepsel gerilimlere sahne oluyor. İran hükümeti, bölgede faaliyet gösteren silahlı grupların yabancı istihbarat servisleri tarafından desteklendiğini ve ülkenin güvenliğini sarsmayı amaçladığını belirtiyor. Son saldırılarda çok sayıda güvenlik görevlisi ve sivilin hayatını kaybettiği, yaralananların olduğu ifade ediliyor. Ancak bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanamayan bu bilgiler, bölgede artan gerginliğin bir yansıması olarak öne çıkıyor.
İran Devrim Muhafızları'na bağlı birliklerin bölgede yoğun operasyonlar düzenlediği, saldırıların ardından çok sayıda kişinin gözaltına alındığı bildiriliyor. Tahran, son yıllarda Sistan-Beluçistan'da artan saldırıları, ABD, İsrail ve bazı körfez ülkelerinin desteklediği "terör örgütleri"ne bağlıyor. Özellikle Ceyş'ül Adl (Adalet Ordusu) gibi grupların bölgede aktif olduğu ve zaman zaman İran güvenlik güçlerine yönelik saldırılar düzenlediği biliniyor. İran yönetimi, bu grupların Pakistan topraklarında üslenerek sınırı geçtiğini sık sık dile getiriyor ve İslamabad'dan daha etkin mücadele talep ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sistan-Beluçistan'daki istikrarsızlık, yalnızca İran'ın iç güvenlik meselesi olmanın ötesinde, bölgesel dengeleri de yakından ilgilendiriyor. Eyalet, İran'ın Pakistan ve Afganistan ile olan sınırlarının kesiştiği kritik bir noktada bulunuyor. Aynı zamanda Umman Denizi'ne açılan stratejik Çabahar Limanı da bu bölgede yer alıyor. Çabahar, Hindistan'ın Afganistan ve Orta Asya'ya açılımı için kilit öneme sahipken, aynı zamanda İran'ın uluslararası yaptırımlar altında ekonomik bir çıkış kapısı olarak gördüğü bir proje.
Son dönemde ABD ile İran arasındaki gerilim, özellikle nükleer program ve bölgesel milis gruplar üzerinden yeniden tırmanışa geçti. Washington'un Tahran'a yönelik yaptırımları ve askeri varlığını Körfez'de artırması, İran'ın "savaş hazırlığı" söylemini güçlendirdi. İranlı yetkililer, Sistan-Beluçistan'daki saldırıların bir "psikolojik savaş" ve "iç cepheyi zayıflatma" girişimi olduğunu savunuyor. Bu tür saldırıların, olası bir ABD-İran çatışmasında İran'ı içeriden meşgul etmeyi amaçladığı yorumları yapılıyor.
Öte yandan, bölgede yaşayan Beluç azınlığın maruz kaldığı ayrımcılık ve ekonomik ihmal, radikalleşmeyi besleyen unsurlar arasında gösteriliyor. İnsan hakları kuruluşları, İran'ın bölgede sert tedbirler aldığını ve sivil halkın da bu durumdan olumsuz etkilendiğini raporluyor. Ancak Tahran, bu eleştirileri reddederek güvenlik operasyonlarının terörle mücadele kapsamında yürütüldüğünü belirtiyor.
Uluslararası toplum, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin tıkandığı bir dönemde, Sistan-Beluçistan'daki tırmanışın bölgesel bir savaşa yol açabileceğinden endişe ediyor. Pakistan ile İran arasında zaman zaman sınır gerginlikleri yaşanıyor; iki ülke karşılıklı olarak birbirini terör gruplarını barındırmakla suçlayabiliyor. Bu durum, Güney Asya'dan Orta Doğu'ya uzanan geniş bir coğrafyada güvenlik risklerini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın Sistan-Beluçistan eyaletindeki istikrarsızlık, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Bölgede artan saldırılar ve İran-ABD gerilimi, Türkiye'nin komşusu İran'da olası bir çatışma riskini artırarak sınır güvenliği, enerji arzı ve ticaret yolları üzerinde baskı oluşturabilir. Türkiye, İran ile uzun bir sınıra sahip ve bu sınır üzerinden PKK/YPG gibi terör gruplarının hareketliliği zaten hassas bir konu. Ayrıca, Çabahar Limanı ve Kuzey-Güney Koridoru gibi projeler, Türkiye'nin bölgesel bağlantısallık hedefleriyle yakından ilişkili. ABD-İran arasında bir savaş, Türkiye'yi enerji ithalatı ve bölgesel istikrar açısından zor durumda bırakabilir. Bu nedenle Türkiye, diplomatik kanalları açık tutarak gerilimin düşürülmesi için çaba göstermeli.
