İran'ın 12 Temmuz sabahı erken saatlerde Hürmüz Boğazı'nı ikinci bir duyuruya kadar kapalı ilan etmesi ve Kıbrıs bandıralı bir konteyner gemisine saldırmasının ardından ABD, bir hafta içinde üçüncü kez hava saldırısı düzenledi. Saldırılarda yaklaşık 140 hedef vuruldu. Hedeflerin çoğu, İran'ın boğaza bakan güney kıyılarında, özellikle de Bender Abbas liman kenti çevresinde yoğunlaştı. Pentagon'dan yapılan açıklamada, saldırıların İran'ın deniz ticaret yollarını tehdit etme kapasitesini zayıflatmayı amaçladığı belirtildi.
Gerilimin arka planı
İran, uluslararası yaptırımların ağırlaştığı bir dönemde boğazı kapatma tehdidini sık sık kullanıyor. Dünya ham petrolünün yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. ABD'nin son saldırıları, İran'ın askeri yeteneklerini hedef alırken, bölgedeki müttefiklerine de güvence vermeyi amaçlıyor. Saldırıların kapsamı, önceki operasyonlara göre daha geniş. ABD Donanması, füzeler ve insansız hava araçları kullanarak İran'ın sahil bataryalarını, radar sistemlerini ve deniz mayın döşeme gemilerini imha etti. İran yönetimi ise misilleme yapacağını duyurdu.
Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'nın tamamen kapanmasının küresel enerji fiyatlarında ani bir sıçramaya yol açacağını belirtiyor. 2023'teki benzer bir krizde petrol varili 120 doların üzerine çıkmıştı. Bu kez durum daha vahim: İran, askeri açıdan daha hazırlıklı ve bölgede vekil güçler üzerinden etki alanını genişletmiş durumda.
Bölgesel ve küresel boyut
Çatışma, sadece iki ülke arasında kalmıyor. Umman, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan, doğrudan etkilenen ülkeler arasında. Suudi Arabistan, artan tehdit nedeniyle petrol tankerlerine eşlik etmek üzere donanmasını hazır bekletiyor. Avrupa Birliği, tansiyonun düşürülmesi için acil diplomatik girişimler başlattı. Rusya ise İran'a askeri destek sinyalleri veriyor. Çin, enerji arz güvenliği konusunda endişeli ve tarafları itidal çağrısı yapmaya davet etti.
Analistler, bu krizin bölgesel bir savaşa dönüşme potansiyelinin yüksek olduğu uyarısında bulunuyor. İran'ın balistik füze cephaneliği ve Husi isyancıları gibi vekil güçleri sayesinde, çatışma alanı Basra Körfezi'nin çok ötesine yayılabilir. ABD'nin Orta Doğu'daki askeri varlığı son iki yılda azalmış olsa da, uçak gemisi grupları ve denizaltılarıyla caydırıcı gücünü koruduğu belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye için iki açıdan kritik. Birincisi, enerji fiyatlarının yükselmesi ithalat maliyetlerini artırarak cari açığı büyütebilir. Türkiye, ham petrolünün önemli bir kısmını Irak ve Rusya'dan alsa da, küresel fiyat artışlarından etkileniyor. İkincisi, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin güvenlik çevresini daraltıyor. İran'la sınır komşusu olan Türkiye, çatışmanın sıçrama riskine karşı askeri hazırlıklarını artırmalı. Ayrıca, Türkiye'nin Katar ve Azerbaycan'la olan enerji iş birliği, alternatif güzergâhların önemini artırıyor.
