ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonları 28 Şubat'ta başladığında, çatışmanın etkileri yalnızca İran topraklarıyla sınırlı kalmadı. İran, operasyonun ilk saatlerinde Körfez Arap ülkeleri ve Ürdün'e yönelik füze saldırıları düzenlerken, Irak doğrudan çatışmalara sahne oldu ve iç istikrarına yönelik yeni tehditlerle karşı karşıya kaldı. İsrail ise yoğun hava saldırılarına başladı. Savaşın ilk günlerindeki bu gelişmeler, çatışmanın Ortadoğu'da nasıl bir domino etkisi yaratabileceğini gösteriyor.
Kuzey ve Doğu Cephesi: Türkmenistan, Afganistan ve Pakistan
İran'ın kuzey komşuları Türkmenistan, Afganistan ve Pakistan, savaşın ekonomik ve güvenlik etkilerini doğrudan hissediyor. Türkmenistan, İran ile doğal gaz ticareti ve enerji transitinde kritik bir ortak. Savaşın başlamasıyla birlikte Türkmen gazının İran üzerinden Türkiye'ye sevkiyatı kesintiye uğradı. Aşkabat yönetimi, çatışma bölgesine yakın sınır güvenliğini artırdı ve tarafsızlık politikasını korumaya çalışıyor.
Afganistan'da ise Taliban yönetimi, İran sınırında gerginliği yönetmeye çalışıyor. İran, Afganistan'daki Şii Hazara topluluğu üzerinde nüfuza sahip; savaşın bu grubu hedef alan saldırılara yol açmasından endişe ediliyor. Ayrıca, İran'dan Afganistan'a yönelik uyuşturucu kaçakçılığı ve düzensiz göç akışları, savaşla birlikte arttı.
Pakistan, İran sınırında Belucistan eyaletinde terör örgütlerinin faaliyetlerinde artış gözlemliyor. İran destekli grupların Pakistan içindeki hedeflere saldırması ve Pakistan'ın İran'a yönelik yaptırımlara uyma baskısı, İslamabad yönetimini zor durumda bırakıyor. Pakistan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ile yakın bağları nedeniyle İran karşıtı koalisyonun parçası olarak görülüyor.
Bölgesel Boyut: Enerji Güvenliği ve Göç
Savaş, Hazar Denizi enerji kaynaklarının Avrupa'ya taşınmasını tehlikeye atıyor. İran, Türkmenistan ve Azerbaycan arasındaki enerji altyapısı, çatışmalardan zarar görebilir. Ayrıca, İran'dan komşu ülkelere yönelik mülteci akışı, özellikle Türkmenistan ve Pakistan'da insani kriz yaratma potansiyeli taşıyor. Birleşmiş Milletler, savaşın ilk haftasında 100 binden fazla kişinin İran'ı terk ettiğini tahmin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran savaşının kuzey ve doğu komşuları üzerindeki etkilerini yakından izliyor. Türkmen gazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınması projesi (TANAP bağlantısı), İran savaşı nedeniyle risk altında. Ayrıca, Afganistan ve Pakistan'dan Türkiye'ye yönelik düzensiz göç dalgası bekleniyor. Türkiye'nin NATO ile koordinasyon içinde sınır güvenliğini artırması ve enerji alternatifleri geliştirmesi gerekebilir. Bölgede istikrarsızlık, Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya politikalarını da olumsuz etkileyebilir.
