ABD’nin İran’a yönelik başlattığı ve üç aydır devam eden askerî operasyon, Beyaz Saray’ın iç politikadaki olumlu mesaj stratejisini baltalarken Başkan Donald Trump’ın seçim vaatlerini de rafa kaldırdı. Savaşın popüler olmaması ve artan maliyeti, yönetim içinde derin bir huzursuzluğa yol açtı. Trump’ın “Amerika’yı yeniden büyük yapma” hedefi, İran bataklığında saplanıp kalmış durumda.
Beyaz Saray’ın savaş çıkmazı
Üç ay önce başlatılan hava harekâtı, başlangıçta hızlı bir zafer olarak planlanmıştı. Ancak İran’ın beklenmedik direnişi ve bölgesel milis grupların devreye girmesi, operasyonu bir yıpratma savaşına dönüştürdü. Pentagon kaynaklarına göre, savaşın maliyeti şimdiden 50 milyar doları aştı ve her geçen gün artıyor. Bu durum, Trump yönetiminin vergi indirimleri ve altyapı yatırımları gibi iç vaatlerini ertelemek zorunda kalmasına neden oldu. Beyaz Saray yetkilileri, savaşın yönetim içinde “bataklıkta debelenmek” olarak tanımlandığını belirtiyor. Kamuoyu yoklamaları, Amerikan halkının yalnızca yüzde 28’inin savaşı desteklediğini gösteriyor. Bu oran, Vietnam ve Irak savaşlarının ilk dönemlerine kıyasla bile düşük.
Öte yandan, savaşın uzaması ABD’nin uluslararası itibarını da zedeledi. Avrupalı müttefikler, diplomatik çözüm çağrılarını yinelerken, Rusya ve Çin BM Güvenlik Konseyi’nde ABD’yi kınayan karar tasarıları sundu. İran’ın komşuları, çatışmanın bölgeye sıçramasından endişe ediyor. Özellikle Basra Körfezi’ndeki petrol tankerlerine yönelik saldırılar, küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açtı. Trump yönetimi, savaşı sonlandırmak için dolaylı müzakerelere yanaşsa da İran lideri Ali Hamaney’in “teslim olma” şartı, anlaşma umutlarını zora sokuyor.
Bölgesel ve küresel boyutlar
İran savaşı, sadece ABD-İran ilişkilerini değil, tüm Orta Doğu dengelerini değiştirme potansiyeli taşıyor. İsrail, savaşın başından beri ABD’yi desteklerken Suudi Arabistan ve BAE, harekâtı ihtiyatla karşılıyor. Katar ve Umman ise arabuluculuk girişimlerini sürdürüyor. Savaşın uzaması, Irak ve Afganistan’daki ABD varlığını da tehdit ediyor. Irak’taki Şii milislerin ABD üslerine yönelik roket saldırıları, Bağdat yönetimini zor durumda bırakıyor. Afganistan’da ise Taliban, ABD’nin dikkatinin İran’a kaymasından faydalanarak ilerleyişini sürdürüyor. Küresel ölçekte, savaşın petrol fiyatlarına etkisi enflasyon endişelerini artırıyor. Uluslararası Enerji Ajansı, stratejik petrol rezervlerinin kullanılmasını tavsiye ediyor. Ayrıca savaş, yapay zekâ ve siber savaş teknolojilerinin ilk kez bu kadar yoğun kullanılmasına sahne oluyor. İran’ın siber saldırıları, ABD’nin kritik altyapısını hedef alırken, ABD de İran’ın nükleer tesislerine yönelik siber operasyonlarını artırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran savaşının doğrudan tarafı olmamakla birlikte, çatışmanın sonuçlarından en fazla etkilenecek ülkelerin başında geliyor. Savaşın uzaması, Türkiye’nin enerji maliyetlerini artırırken, İran ile olan ticari ilişkilerini de sekteye uğratıyor. Ayrıca, Irak ve Suriye’deki güvenlik ortamının bozulması, Türkiye’nin sınır güvenliğini tehdit ediyor. Ankara, bir yandan ABD ile müttefiklik ilişkisini sürdürmeye çalışırken diğer yandan İran’la savaşın yayılmasını engellemek için diplomatik girişimlerde bulunuyor. Türkiye’nin son dönemde İran ve Rusya ile yürüttüğü Astana süreci benzeri bir mekanizma, krizin çözümünde önemli bir rol oynayabilir. Ancak savaşın gölgesinde, Türkiye’nin Doğu Akdeniz ve Karadeniz’deki enerji politikalarının da yeniden şekillenmesi bekleniyor.
