İran'ın yönetimi, ABD ile süren savaşta iyimser mesajlar verse de, ABD ablukası devletin gelirlerini keserken, sıradan vatandaşlar temel ihtiyaçlarını ve kiralarını karşılamakta giderek daha fazla zorlanıyor. Yedi aydır devam eden savaş, ülke ekonomisini ciddi şekilde sarstı; enflasyon ve işsizlik hızla artıyor.
Savaşın Gölgesinde Günlük Yaşam
Reuters'ın Londra'dan bildirdiğine göre, İranlı yetkililer savaşta kararlı olduklarını ve ABD'ye karşı direneceklerini açıklıyor. Ancak halkın gerçeği çok farklı. Başkent Tahran'da market rafları boşalıyor, gıda fiyatları her geçen gün artıyor. Birçok aile artık et ve süt gibi temel gıdaları alamıyor. Kira fiyatları ise son bir yılda yüzde 50'den fazla arttı; birçok kiracı ev sahibiyle anlaşmazlık yaşıyor veya tahliye tehdidiyle karşı karşıya.
ABD'nin uyguladığı ekonomik abluka, İran'ın petrol ihracatını neredeyse durdurdu. Petrol gelirleri ülke bütçesinin önemli bir kısmını oluşturuyordu; şimdi bu gelir yok. Hükümet, savaş masraflarını karşılamak için para basmaya yöneldi, bu da enflasyonu daha da körükledi. Ülke genelinde elektrik kesintileri ve su sıkıntısı yaşanıyor. Hastanelerde ilaç ve tıbbi malzeme sıkıntısı had safhada.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
İran'daki ekonomik çöküş, sadece ülke içiyle sınırlı değil. Savaşın uzaması, Orta Doğu'da istikrarsızlığı artırıyor. İran'ın desteklediği gruplar, bölgede vekalet savaşlarını sürdürüyor. ABD ise ablukanın İran'ı müzakere masasına çekmek için gerekli olduğunu savunuyor. Ancak uzmanlar, artan halk hoşnutsuzluğunun rejimi daha da agresif politikalar izlemeye itebileceği uyarısında bulunuyor. Diğer yandan, İran'ın geleneksel ticaret ortakları olan Çin ve Rusya, yaptırımları delmek için çeşitli yollar arıyor; bu durum küresel yaptırım rejiminin etkinliğini sorgulatıyor.
İran halkı arasında umutsuzluk her geçen gün artıyor. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, uzun kuyruklar ve boş market rafları dikkat çekiyor. Bazı şehirlerde küçük çaplı protestolar yaşanıyor, ancak güvenlik güçleri gösterileri bastırıyor. Ekonomik kriz, hükümetin meşruiyetini de sarsıyor. İran lideri Ayetullah Ali Hamaney, son konuşmasında halktan sabır isterken, ABD'yi "ekonomik terörizm" uygulamakla suçladı. Ancak halkın sabrı tükenmek üzere.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki ekonomik kriz ve savaş, Türkiye'yi doğrudan etkiliyor. Türkiye, İran ile önemli bir ticaret ortağı; ancak ABD yaptırımları nedeniyle iki ülke arasındaki ticaret hacmi daraldı. Savaşın uzaması, bölgede yeni bir mülteci dalgası riskini artırıyor. Ayrıca İran'ın zayıflaması, Türkiye'nin Orta Doğu'daki dengelerini yeniden ayarlamasını gerektirebilir. Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar Türkiye'nin ekonomik istikrarını da tehdit ediyor. Türkiye, bir yandan İran ile ilişkilerini korumaya çalışırken, diğer yandan ABD ile işbirliğini sürdürmek zorunda. Bu denge, Türk dış politikası için hassas bir sınav.
