İran Sağlık Bakanlığı, 28 Haziran 2024 tarihinden itibaren ABD tarafından düzenlenen askeri saldırılarda en az 38 İran vatandaşının hayatını kaybettiğini, 200'den fazla kişinin de yaralandığını açıkladı. Bakanlık Sözcüsü, başkent Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, saldırıların ülkenin güneydoğu ve batı bölgelerinde yoğunlaştığını belirtti. Açıklamaya göre, ölenler arasında sivil vatandaşların yanı sıra İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı askeri personel de bulunuyor. Bakanlık, yaralıların bir kısmının durumunun ağır olduğunu ve ölü sayısının artabileceği uyarısında bulundu.
Gelişmenin Arka Planı
İran Sağlık Bakanlığı'nın bu açıklaması, ABD ile İran arasında son haftalarda artan gerilimin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. ABD Merkez Kuvvetleri Komutanlığı (CENTCOM), geçtiğimiz haftalarda İran destekli milis gruplarına yönelik hava saldırıları düzenlediğini duyurmuştu. ABD, bu saldırıların Irak'taki Amerikan üslerine yönelik drone ve roket saldırılarına misilleme olduğunu öne sürerken, İran ise söz konusu saldırıların uluslararası hukuku ihlal ettiğini savunuyor. İran Dışişleri Bakanlığı, BM ve uluslararası topluma çağrıda bulunarak ABD'nin 'provokatif eylemlerine' son verilmesi gerektiğini vurguladı. Öte yandan, İran'ın nükleer programı konusunda uluslararası baskı altında olduğu bir dönemde yaşanan bu gelişmeler, bölgedeki istikrarı daha da kırılgan hale getiriyor.
İran Sağlık Bakanlığı, saldırılarda kullanılan silahların türüne ilişkin detaylı bir rapor hazırladıklarını ve bu raporu uluslararası kuruluşlarla paylaşacaklarını açıkladı. Raporda, ABD'nin 'yasaklanmış mühimmat' kullandığı iddiasına da yer verilmesi bekleniyor. İran yönetimi, bu iddiaları bağımsız bir uluslararası soruşturma ile belgelenmesi için çağrıda bulundu. Bölge uzmanları, bu tür iddiaların özellikle Yemen ve Suriye'deki savaş suçu tartışmalarını yeniden canlandırabileceğini ifade ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu olay, halihazırda gergin olan Orta Doğu'da tansiyonu daha da yükseltme potansiyeli taşıyor. İran destekli Husi milislerinin Yemen'de Suudi Arabistan'a yönelik saldırıları, Lübnan'daki Hizbullah'ın İsrail ile sınırda yaşadığı çatışmalar ve Irak'taki Şii milis gruplarının Amerikan hedeflerine saldırıları, ABD-İran arasındaki vekalet savaşının farklı cephelerini oluşturuyor. İran'ın son saldırılarda verdiği kayıplar, Tahran yönetiminin daha sert bir misilleme stratejisi benimseyebileceği endişesini artırıyor. Ayrıca, İran'ın nükleer müzakerelerde elini zayıflatabilecek bu gelişmeler, Batı ülkelerinin İran'a yönelik yaptırımlarının devamında da etkili olabilir. Rusya ve Çin, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını eleştirirken, Avrupalı müttefikler daha temkinli bir duruş sergiliyor. Bölge ülkeleri ise olası bir askeri çatışmanın yayılmasından endişe duyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile sınır komşusu olması ve bölgede istikrar arayışındaki konumu nedeniyle bu gelişmelerden doğrudan etkilenebilecek ülkelerin başında geliyor. ABD-İran arasındaki gerilimin tırmanması, Türkiye'nin enerji güvenliğini tehdit edebilir; çünkü bölgedeki istikrarsızlık enerji fiyatlarını etkileyebilir. Ayrıca, İran sınırında bir çatışma riski, Türkiye'nin sınır güvenliği tedbirlerini artırmasına neden olabilir. Türkiye'nin hem ABD ile hem de İran ile dengeli ilişkiler sürdürme politikası, bu tür kriz dönemlerinde daha da önem kazanıyor. Ankara'nın arabuluculuk rolü üstlenerek tarafları diyaloğa teşvik etmesi, bölgesel barış için kritik olabilir.
