ABD kamuoyunun ezici bir çoğunluğu, yani yüzde 78'i, İran ile savaşın sona ermesini istiyor. Ancak savaşın devamı için ısrar eden azınlık, başkent Washington'da yoğunlaşmış durumda. Demokratlar, Cumhuriyetçiler ve köşe yazarları, şiddetin sürmesi için bastırırken, bu Beltway şahinleri İran nükleer anlaşmasını (Kapsamlı Ortak Eylem Planı - JCPOA) baltalamak için giderek çaresizleşiyor. Peki anlaşma nasıl korunabilir?
Gelişmenin Arka Planı: Anlaşma ve Şahinlerin Hedefleri
2015 yılında imzalanan JCPOA, İran'ın nükleer programını sınırlandırması karşılığında yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Ancak 2018'de ABD'nin tek taraflı çekilmesiyle anlaşma sarsıldı. Biden yönetimi yeniden katılım için müzakereleri sürdürürken, Kongre'deki şahinler anlaşmayı engellemek için her yolu deniyor. Bunlar arasında yeni yaptırım tasarıları, İran'a karşı askeri seçeneklerin gündeme getirilmesi ve İsrail ile koordineli baskılar yer alıyor. Amaç, İran'ın nükleer faaliyetlerini tamamen durdurması veya rejim değişikliğine zorlanması. Ancak bu yaklaşım, bölgede yeni bir savaş riskini de beraberinde getiriyor.
Anlaşma karşıtları, İran'ın nükleer silah geliştirmesine izin verildiğini iddia ediyor. Oysa Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) defalarca İran'ın anlaşma yükümlülüklerine uyduğunu teyit etti. Anlaşmanın çökmesi halinde İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması ve bölgesel bir nükleer silahlanma yarışının başlaması olası.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Ortadoğu'nun Geleceği Risk Altında
JCPOA'nın korunması sadece ABD-İran ilişkileri için değil, tüm Ortadoğu'nun istikrarı için kritik. Anlaşmanın başarısız olması, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin de nükleer program başlatmasına yol açabilir. Ayrıca İran'ın bölgesel vekil güçleri (Hizbullah, Husiler vb.) üzerindeki etkisi artabilir. Avrupa Birliği ve Rusya, anlaşmanın devamı için diplomatik çabalarını sürdürüyor. Çin ise İran ile petrol ticaretini kesintisiz devam ettirerek anlaşmanın ayakta kalmasına katkı sağlıyor.
Anlaşmanın ayakta kalması için en önemli adım, ABD yönetiminin Kongre'deki şahinlere rağmen müzakereleri kararlılıkla sürdürmesi. Ayrıca İran'ın da yükümlülüklerine geri dönmesi ve UAEA denetimlerine tam uyum sağlaması gerekiyor. Şahinlerin olası bir sabotaj girişimi, ancak uluslararası toplumun ortak tutumuyla önlenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu olması ve enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılaması nedeniyle JCPOA'nın akıbetini yakından takip ediyor. Anlaşmanın çökmesi, İran'a yönelik yaptırımların artmasına ve bölgesel istikrarsızlığın derinleşmesine yol açabilir. Bu durum, Türkiye'nin enerji güvenliğini tehdit ederken, Suriye ve Irak'taki güç dengelerini de olumsuz etkileyebilir. Ayrıca İran'ın nükleer silah kapasitesine yaklaşması, Türkiye'nin ulusal güvenlik hesaplamalarında yeni bir boyut oluşturur. Türkiye, anlaşmanın korunması için diplomasiye destek verirken, kendi enerji arzını çeşitlendirme politikalarını da sürdürüyor.
