İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, 'öngörülemeyen koşullar' gerekçesiyle Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de düzenlenen BRICS Parlamento Başkanları Toplantısı'na katılmayacağını açıkladı. Toplantıya çok sayıda ülkenin yasama organı başkanının katılması beklenirken, İran'dan yapılan açıklama dikkat çekti. Kalibaf'ın iptal kararı, İran'ın son dönemde İsrail ile yaşadığı gerilim ve bölgesel istikrarsızlıkla ilişkilendiriliyor.
Toplantının Arka Planı ve İran'ın Beklenmedik Kararı
BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) ülkeleri, son yıllarda küresel ekonomik ve siyasi dengelerde alternatif bir platform oluşturma çabası içinde. 2023 yılında Johannesburg'daki zirvede İran, Suudi Arabistan, BAE, Etiyopya, Mısır ve Arjantin'in birliğe katılması kararlaştırılmıştı. Bu genişleme, Batılı güçlere karşı bir denge unsuru olarak görülüyor. Yeni Delhi'deki parlamento başkanları toplantısı ise bu genişlemenin kurumsal yapılanmasına yönelik önemli bir adım olarak planlanmıştı. Toplantıda, yasama organları arasında işbirliğinin güçlendirilmesi ve ortak yasaların uyumlaştırılması gibi konular ele alınacaktı.
İran Meclis Başkanı Kalibaf'ın katılımının, ülkesinin BRICS içindeki konumunu pekiştirmesi ve yeni üyeler arasında etkin bir rol oynaması bekleniyordu. Ancak 'öngörülemeyen koşullar' nedeniyle iptal edilmesi, İran'ın iç ve dış dinamiklerine dair soru işaretleri yarattı. İran resmi haber ajansı IRNA'nın duyurduğu iptal kararında, herhangi bir ayrıntı verilmedi. Bu belirsizlik, kararın arkasında yatan nedenlere ilişkin spekülasyonları beraberinde getirdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran-İsrail Gerilimi ve BRICS'in Geleceği
İran'ın BRICS toplantısına katılmama kararı, son haftalarda İsrail ile yaşanan karşılıklı saldırıların gölgesinde alındı. İran'ın Şam'daki konsolosluk binasına düzenlenen saldırıya misilleme olarak İsrail'e yüzlerce füze ve insansız hava aracı göndermesi, bölgede tansiyonu yükseltmişti. İsrail'in de buna karşılık vermesiyle iki ülke arasında doğrudan bir çatışma riski ortaya çıktı. Bu ortamda İran'ın üst düzey bir heyeti yurt dışına göndermekten kaçınması, güvenlik endişeleriyle açıklanabilir. Ayrıca İran, BRICS içinde de Batı yanlısı politikalara karşı Rusya ve Çin ile yakın işbirliği yapma arayışında. Ancak ülkenin ekonomik sorunları ve uluslararası izolasyonu, bu platformdaki etkinliğini sınırlayabilir.
BRICS'in genişlemesi, küresel yönetişimde çok kutupluluğu artırma hedefi taşıyor. İran gibi ülkelerin katılımı, örgütün Orta Doğu'daki etkisini artırsa da, üyeler arasındaki siyasi ve ekonomik farklılıklar işbirliğini zorlaştırıyor. Hindistan'ın ev sahipliğinde yapılan bu toplantı, BRICS'in parlamenter boyutunu güçlendirmeyi amaçlıyordu. İran'ın yokluğu, örgütün Orta Doğu ayağında bir eksiklik olarak görülebilir. Öte yandan, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkelerinin de BRICS'e katılması, İran'ın bölgedeki etkisini dengeleyebilir. Bu nedenle İran, toplantıya katılarak kendi pozisyonunu güçlendirmek isteyebilirdi; ancak iptal kararı, İran'ın önceliklerinin değiştiğini gösteriyor.
Uzmanlar, İran'ın BRICS toplantısına katılmamasının, ülkenin iç siyasetindeki dalgalanmalarla da ilgili olabileceğini belirtiyor. Meclis Başkanı Kalibaf'ın 2025 cumhurbaşkanlığı seçimlerine hazırlandığı ve iç kamuoyuna yönelik mesajlar verdiği biliniyor. İptal kararı, İran'ın uluslararası alanda aktif bir aktör olduğu imajını zedeleyebilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerde yaşanan tıkanıklık ve ABD yaptırımlarının etkisi, ülkenin dış politikasını şekillendiriyor. BRICS, İran için alternatif bir ekonomik ve siyasi platform olsa da, bu tür toplantılara katılım, İran'ın Batı ile ilişkilerini dengeleme çabasının bir parçası. İptal, İran'ın önceliklerinin güvenlik ve iç istikrar olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın BRICS toplantısına katılmaması, Türkiye'nin Orta Doğu politikası ve BRICS ile ilişkileri açısından dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye, BRICS'e üye olmasa da, örgütle diyalog halinde ve çok kutuplu dünya düzeninde aktif rol almak istiyor. İran'ın yokluğu, Türkiye'nin bölgesel denge politikalarını etkileyebilir; zira İran ile Suudi Arabistan arasındaki rekabet, Türkiye'nin arabuluculuk çabalarını şekillendiriyor. Ayrıca, İran'ın Batı ile yaşadığı gerilim, Türkiye'nin enerji koridoru ve ticaret yolları üzerindeki istikrarı etkileyebilir. Türkiye, İran ile işbirliğini sürdürürken, BRICS içindeki dengeleri de gözetmek durumunda. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgesel güvenlik ve ekonomik çıkarları açısından dikkatle izlenmeli.
