İran İslam Cumhuriyeti'nin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın kendisine yönelik suikast girişimi iddialarına karşılık olarak, babası Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin intikamını alacaklarını açıkladı. Hamaney, yazılı bir mesajında, 'İntikam, milletimizin iradesidir ve mutlaka yerine getirilmelidir' ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Trump'ın sosyal medya platformu üzerinden yaptığı bir paylaşımın ardından geldi. Trump, 'Herhangi bir suikast girişimi, ABD'nin İran'ı tamamen yok etmesine yol açar' şeklinde tehditkar bir dil kullanmıştı.
Gelişmenin Arka Planı
İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani, 3 Ocak 2020'de ABD'nin Bağdat'taki insansız hava aracı saldırısında öldürülmüştü. O dönem ABD Başkanı olan Donald Trump, saldırının emrini vermişti. İran, Süleymani'nin öldürülmesine misilleme olarak Irak'taki ABD üslerine balistik füzelerle saldırmış ancak can kaybı yaşanmamıştı. Trump, geçtiğimiz haftalarda özel bir brifing sırasında İran'ın kendisine suikast planladığı yönünde istihbarat aldığını iddia etti. Bu iddiaların ardından İranlı yetkililer, Trump'ı 'yalancılıkla' suçlayarak suçlamaları reddetti.
Hamaney, mesajında ABD'nin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasının başarısız olduğunu vurgulayarak, 'Biz savaş istemiyoruz ama hiçbir tehdit karşısında geri adım atmayız' dedi. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan da konuyla ilgili yaptığı açıklamada, 'Herhangi bir maceracılık, bölgesel istikrarı bozacaktır' uyarısında bulundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran ile ABD arasındaki bu yeni gerilim, tüm Ortadoğu'yu etkileyebilecek bir potansiyele sahip. İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiki ülkeler, İran'ın misilleme tehditlerini yakından takip ediyor. İran'ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerin durma noktasına geldiği bir dönemde, bu tür açıklamalar bölgede tansiyonu yükseltiyor. Uzmanlar, taraflar arasında doğrudan bir çatışma olasılığının düşük olduğunu ancak vekalet savaşlarının artabileceğini belirtiyor.
Suudi Arabistan ve İran arasında yakın zamanda sağlanan yakınlaşmanın bu gerilimden etkilenmemesi için Çin ve Rusya'nın arabulucu olarak devreye girebileceği konuşuluyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, 'Amerikan vatandaşlarını ve çıkarlarını korumak için her türlü tedbiri alacağız' ifadelerini kullandı. Bu arada, Avrupa Birliği, taraflara 'itidal çağrısı' yaparak diyaloğun sürdürülmesini istedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki bu gerilimi yakından izliyor. Ankara, her iki ülkeyle de ikili ilişkilerini dengelemeye çalışırken, bölgesel istikrarsızlığın Türkiye'nin güvenliğini ve ekonomisini etkileme potansiyeli bulunuyor. İran'la sınır komşusu olan Türkiye, bu gerilimin kuzey Irak ve Suriye'deki vekalet güçlerinin faaliyetlerini artırmasından endişe ediyor. Ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın daha önce Trump ve Hamaney ile kurduğu kişisel ilişkiler, Ankara'nın arabulucu rolü oynamasına zemin hazırlayabilir. Enerji ithalatında İran'a bağımlı olan Türkiye, olası yaptırımların ekonomisine etkisini de dikkate almak zorunda.
