İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, Perşembe günü yaptığı açıklamada, ABD ve İsrail'in Ortadoğu savaşında 'kesin bir darbe' aldığını söyledi. Açıklama, Tahran yönetiminin çatışmayı sonlandırmaya yönelik müzakerelerde 'somut bir ilerleme kaydedilmediğini' duyurmasının ardından geldi. İran devlet televizyonuna yansıyan konuşmada Hamaney, 'Düşmanlarımız, özellikle ABD ve İsrail, bu savaşta ağır bir yenilgiye uğradı. Onlara kesin bir darbe vuruldu' ifadelerini kullandı. Lider, İran'ın bölgedeki nüfuzunun arttığını ve direniş cephesinin güçlendiğini vurguladı. Hamaney'in bu sözleri, ülke içinde ve uluslararası alanda farklı yorumlara yol açarken, Tahran'ın müzakere masasından çekilme sinyali olarak da algılandı. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Nasır Kenani daha önceki bir brifinginde, 'Mevcut koşullarda müzakerelerden sonuç almak zor. Taraflar arasında güven eksikliği derinleşmiştir' demişti.
Gelişmenin Arka Planı
Hamaney'in bu açıklaması, İran'ın bölgesel vekil güçleri aracılığıyla İsrail ve ABD çıkarlarına yönelik artan saldırılarının gölgesinde geldi. Yemen'deki Husiler, Kızıldeniz'de ticari gemilere ve ABD savaş gemilerine yönelik saldırıları yoğunlaştırırken, Lübnan Hizbullah'ı da İsrail'in kuzey sınırında gerginliği tırmandırıyor. Suriye'deki İran destekli milisler de son haftalarda ABD üslerine düzenledikleri insansız hava aracı saldırılarıyla dikkat çekiyor. Bu gelişmeler, Tahran'ın müzakere masasına oturmayarak çatışmayı tırmandırma stratejisini benimsediğini gösteriyor. Öte yandan ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, İran'a yönelik yeni yaptırımlar hazırlarken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da 'İran ve vekillerine karşı kararlılıkla mücadele edeceklerini' açıkladı. Bölgedeki tansiyonun yükselmesi, küresel enerji piyasalarında da endişelere yol açıyor. Hamaney'in sözleri, İran'ın nükleer programına ilişkin Batı ile yürütülen müzakerelerin de yeniden askıya alınabileceği yönünde yorumlandı.
Ayetullah Hamaney'in konuşmasında dikkat çeken bir diğer nokta, 'direniş cephesi' vurgusu oldu. Lider, 'Bugün İslam dünyası, Filistin davası etrafında birleşmiş durumda. Bu savaş, ümmetin uyanışını hızlandırdı' dedi. İran'ın devlet medyası, konuşmayı 'tarihi bir dönüm noktası' olarak nitelendirirken, muhafazakar kanat ise Hamaney'in bu çıkışını iç siyasette de bir güç gösterisine dönüştürmeye çalışıyor. Nitekim İran'da yaklaşan parlamento seçimleri öncesinde rejim, dış düşman söylemini tırmandırarak toplumsal desteği pekiştirmeyi hedefliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hamaney'in bu sözleri, Ortadoğu'da giderek yayılan bir yangını işaret ediyor. İsrail'in Gazze'deki operasyonları, Batı Şeria'da artan gerginlik ve Kızıldeniz'deki abluka, bölgeyi küresel bir krizin eşiğine getirdi. Mısır ve Ürdün gibi ülkeler, çatışmanın sınırlarına sıçramasından endişe ediyor. Suudi Arabistan ise İran'la normalleşme sürecini durdurmuş durumda. Öte yandan Rusya ve Çin, BM Güvenlik Konseyi'nde İsrail'e yönelik eleştirilerini artırırken, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını güçlendirmesi, iki kutuplu bir çatışma dinamiğini ortaya çıkarıyor. Hamaney'in kesin darbe iddiası, sahadaki gerçekliği yansıtmaktan ziyade bir propaganda amacı taşıyor; İsrail ve ABD henüz ciddi bir askeri yenilgi yaşamış değil. Ancak bu söylem, İran'ın özellikle Arap sokağında kazanmaya çalıştığı meşruiyet ve nüfuz mücadelesinin bir parçası.
Uzmanlar, İran'ın vekil savaşçıları aracılığıyla ABD ve İsrail'e doğrudan çatışmaya girmeden zarar vermeye çalıştığını belirtiyor. Tahran'ın stratejisi, düşmanlarını yıpratmak ve maliyetleri yükseltmek üzerine kurulu. Bu bağlamda Hamaney'in 'kesin darbe' sözü, sahadaki taktiksel kazanımların stratejik bir anlatıya dönüştürülmesi olarak değerlendirilebilir. Ancak bu söylemin bumerang etkisi yapma riski de var: ABD ve İsrail'in daha sert bir yanıt vermesi halinde İran'ın savunması zor durumda kalabilir. Özellikle ABD, İran destekli milislerin saldırılarına cevaben Suriye ve Irak'ta son haftalarda hava saldırıları düzenlemiş, bu da Tahran'ı zor durumda bırakmıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD-İsrail eksenindeki bu gerginlikte hassas bir denge politikası izliyor. Ankara, bir yandan İran'la enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürürken, diğer yandan NATO müttefiki olarak ABD ile iş birliğini devam ettiriyor. Hamaney'in açıklamaları, bölgedeki istikrarsızlığın artacağını ve bunun Türkiye'nin güvenliğini doğrudan etkileyebileceğini gösteriyor. Özellikle Suriye'nin kuzeyinde İran destekli grupların varlığı, Türkiye'nin sınır güvenliği için tehdit oluşturuyor. Ayrıca Kızıldeniz'deki kriz, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Süveyş Kanalı üzerinden yürüttüğü ticaret rotalarını etkileyerek ekonomik maliyet yaratabilir. Ankara'nın, tırmanan İran-İsrail geriliminde arabuluculuk rollerini denemesi muhtemel olsa da, bu hamlelerin başarı şansı düşük görünüyor. Türkiye, bölgesel bir savaşın eşiğinde, kendi çıkarlarını korumak için diplomatik girişimlerini hızlandırmalı.
