ABD Senato Çoğunluk Lideri John Thune (R-S.D.), İran ile devam eden gerginlik ortamında askeri harcamaları finanse etmek için üçüncü bir bütçe uzlaşma paketinin (reconciliation 3.0) masada olduğunu belirtti. Thune'un bu açıklaması, Senato Ödenek Komitesi'ndeki üst düzey Cumhuriyetçilerin sadece birkaç gün önce böyle bir paketin hayata geçirilmesine yönelik şüphelerini dile getirmesinin ardından geldi. İlk iki uzlaşma paketi, geçtiğimiz yıl içinde onaylanmış ve özellikle sınır güvenliği ve vergi indirimlerine odaklanmıştı. Şimdi ise Senato liderliği, özellikle İran'ın bölgesel faaliyetleri ve ABD güçlerine yönelik artan tehditler nedeniyle savunma harcamalarını önceliklendirmek istiyor.
Gelişmenin arka planı
John Thune, gazetecilere yaptığı açıklamada, "Askeri hazır bulunuşluğumuzu artırmak ve müttefiklerimize güçlü bir mesaj vermek için ek kaynaklara ihtiyaç duyabiliriz. Bu konuda Senato'da ciddi bir mutabakat olduğunu düşünüyorum" ifadelerini kullandı. Ancak Senato Ödenek Komitesi'nin kıdemli üyelerinden bazıları, özellikle de bütçe disiplinine vurgu yapan Cumhuriyetçiler, yeni bir uzlaşma paketinin borç yükünü daha da artıracağını savunuyor. Komite Başkanı Susan Collins (R-ME), "Askeri ihtiyaçlar elbette önemli, ancak her defasında özel bütçe araçlarına başvurmak yerine düzenli ödenek sürecini işletmeliyiz" diyerek Thune'un önerisine temkinli yaklaştı.
İlk iki uzlaşma paketi, geçen yılın başlarında sınır güvenliği ve göç reformu için 20 milyar dolar, ardından da vergi indirimleri ve enerji projelerini içeren 1.5 trilyon dolarlık bir paketti. Şimdi ise üçüncü bir paket, özellikle İran'a yönelik caydırıcılığı artırmak ve Kızıldeniz'deki Husi saldırılarına karşı operasyonları desteklemek için ek askeri fon sağlamayı hedefliyor. Pentagon yetkilileri, özellikle İran'ın nükleer programındaki ilerlemeler ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetler nedeniyle ABD'nin bölgedeki askeri varlığını güçlendirmesi gerektiğini ifade ediyor.
Bölgesel veya küresel boyut
İran gerilimi, son aylarda tırmanan bir seyir izliyor. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırması ve İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması, taraflar arasında yeni bir krizin sinyallerini veriyor. Özellikle Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik Husi saldırıları, ABD'nin askeri müdahalesini zorunlu kılmış durumda. Pentagon, İran'ın Yemen'deki Husilere sağladığı askeri desteğin, küresel deniz ticaretini tehdit ettiğini vurguluyor. Avrupa Birliği ise diplomatik çözüm için İran'la nükleer müzakerelerin yeniden başlamasını umut ediyor ancak ABD'nin askeri bütçeyi artırma planı, diplomatik seçeneklerin giderek zayıfladığına işaret ediyor.
Uzmanlar, eğer üçüncü uzlaşma paketi hayata geçerse, ABD'nin Orta Doğu'daki askeri harcamalarının yıllık 100 milyar doları aşabileceğini tahmin ediyor. Bu durum, ABD'nin Çin ve Rusya gibi diğer küresel rakiplere karşı stratejik önceliklerini de etkileyebilir. Zira bazı analistler, askeri bütçenin Orta Doğu'ya odaklanmasının, Indo-Pasifik bölgesindeki caydırıcılık çabalarını zayıflatabileceğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin güvenlik çıkarları açısından yakından takip edilmelidir. ABD'nin İran'a yönelik askeri baskıyı artırması, İran'ın Türkiye sınırındaki PKK/KCK uzantılarına verdiği desteği artırmasına yol açabilir. Ayrıca, ABD askeri varlığının Irak ve Suriye'de genişlemesi, Ankara'nın bu ülkelerdeki operasyonel alanını daraltabilir. Öte yandan, ABD'nin askeri bütçeyi artırması, NATO müttefiki olarak Türkiye'ye yönelik savunma işbirliği taleplerini de beraberinde getirebilir. Ancak Türkiye, İran'la ticari ve enerji bağlarını da göz önünde bulundurarak, ABD'nin tek taraflı askeri adımlarına karşı ihtiyatlı bir denge politikası izlemek zorundadır.
