İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Baghaei, Tahran'ın ABD'ye Katar üzerinden belirli koşullarını ilettiğini duyurdu. Açıklama, İran'ın nükleer programı ve bölgesel gerilimin tırmandığı bir dönemde geldi. Baghaei, mesajın içeriğine dair ayrıntı vermezken, diplomatik kanalların açık olduğunu vurguladı. Katar, uzun süredir İran ile ABD arasında arabuluculuk yapıyor.
Diplomatik Girişimin Arka Planı
İran ile ABD arasındaki dolaylı görüşmeler, 2021'den bu yana Viyana'da yürütülen nükleer müzakerelerin çıkmaza girmesiyle kesintiye uğramıştı. Tahran, yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer anlaşmanın canlandırılmasını talep ederken, Washington İran'ın nükleer faaliyetlerine sınırlama getirilmesini istiyor. Katar, bu süreçte hem İran hem de ABD ile iyi ilişkileri olan az sayıdaki ülkeden biri olarak öne çıkıyor. Doha, daha önce de İran ile ABD arasında esir takası ve mahkum serbest bırakılması gibi konularda arabuluculuk yapmıştı.
Baghaei'nin açıklaması, İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan döneminde Batı ile diyaloğa açık olduğu sinyalini veriyor. Pezeşkiyan, seçim kampanyasında yaptırımların kaldırılması ve ekonomik ilişkilerin normalleşmesi vaadinde bulunmuştu. Ancak İran'ın nükleer programındaki ilerleme ve bölgesel milis gruplara verdiği destek, ABD tarafında şüpheyle karşılanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın Katar üzerinden ABD'ye ilettiği koşullar, muhtemelen yaptırımların kademeli olarak kaldırılması, nükleer tesislerin denetimi ve bölgesel güvenlik düzenlemelerini içeriyor. Katar, ABD'nin Ortadoğu'daki en büyük askeri üssü olan El Udeyd Hava Üssü'ne ev sahipliği yaparken, aynı zamanda İran ile diplomatik ilişkilerini sürdürüyor. Bu ikili konum, Doha'yı arabuluculuk için ideal bir kanal haline getiriyor.
Diğer yandan İsrail'in Gazze'deki savaşı ve Lübnan'daki Hizbullah ile gerilim, İran'ı bölgesel olarak köşeye sıkıştırmış durumda. Tahran, hem nükleer anlaşmazlığı hem de bölgesel krizleri yönetmek için diplomatik kanalları kullanmak istiyor. ABD ise İran'ın nükleer programını yakından izliyor ve son dönemde uranyum zenginleştirme faaliyetlerine dair endişelerini dile getiriyor. Katar'ın arabuluculuğu, taraflar arasında güven inşası için bir fırsat olabilir.
Uzmanlar, İran'ın koşullarının ABD tarafından kabul edilmesinin kolay olmadığını belirtiyor. Washington, İran'ın bölgesel faaliyetlerini sınırlamadan nükleer anlaşmaya dönmesinin mümkün olmadığını savunuyor. Ancak diplomatik kanalların açık tutulması, olası bir yanlış anlamanın önlenmesi açısından önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın ABD ile Katar üzerinden dolaylı görüşmeler yürütmesi, Türkiye'nin bölgesel diplomasisini yakından ilgilendiriyor. Türkiye, hem İran hem de ABD ile ilişkileri olan ve bölgede denge politikası izleyen bir ülke. Olası bir İran-ABD anlaşması, Türkiye'nin enerji güvenliği ve ticaret yolları açısından olumlu olabilir; ancak İran'ın nükleer programında kaydedilecek ilerleme, Türkiye'nin kendi güvenlik hesaplarını da etkiler. Türkiye, İran'a uygulanan yaptırımlar nedeniyle enerji ithalatında zorluk yaşıyor. Diplomatik çözüm, Türkiye'nin ekonomik çıkarlarına hizmet eder. Ayrıca Türkiye, Katar ile yakın ilişkileri sayesinde arabuluculuk sürecine katkı sağlayabilir. Bölgesel istikrar için İran-ABD diyaloğunun sürmesi kritik.
