İran, 1 Ekim 2024 tarihinde İsrail'e yönelik büyük çaplı bir balistik füze saldırısı başlattı. Saldırı, İsrail'in bir gün önce Lübnan'ın başkenti Beyrut'ta Hizbullah hedeflerine yönelik düzenlediği ve örgütün üst düzey komutanlarının öldürüldüğü hava saldırısına misilleme olarak geldi. İran Devrim Muhafızları saldırıyı üstlenirken, İsrail ordusu füzelerin büyük kısmının hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini duyurdu. Saldırıda can kaybı yaşanmadığı belirtilirken, bölgesel tansiyon yeni bir zirveye ulaştı.
Gelişmenin Arka Planı
İran'ın bu saldırısı, İsrail ile Tahran destekli silahlı gruplar arasında aylardır süren gerginliğin en son halkası olarak kayıtlara geçti. İsrail, 27 Eylül'de Beyrut'un güney banliyölerinde düzenlediği hava saldırısında, Hizbullah'ın kurucusu Hasan Nasrallah'ı hedef almıştı. Saldırı sonucunda Hizbullah'ın üst düzey komutanlarından İbrahim Akil ve çok sayıda örgüt üyesi öldürülmüştü. İran, bu saldırıyı sınırlarına yönelik bir tehdit olarak değerlendirerek misilleme yapma kararı aldı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, saldırının ardından yaptığı açıklamada, "İran'ın bu saldırısı büyük bir hata olmuştur. İsrail, her türlü tehdide karşı kendini savunma hakkına sahiptir ve gerekli yanıtı verecektir" ifadelerini kullandı. Öte yandan, ABD Başkanı Joe Biden, İsrail ile dayanışma mesajı yayınlayarak, "ABD, İsrail'in güvenliğine olan bağlılığını bir kez daha teyit ederiz. İran'ın bu tür saldırıları kabul edilemez" dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın balistik füze saldırısı, Ortadoğu'da zaten kırılgan olan dengeyi daha da sarsmış durumda. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil olarak toplanma kararı alırken, Avrupa Birliği ve Arap Ligi de taraflara itidal çağrısında bulundu. Uzmanlar, bu tür bir tırmanışın bölgesel bir savaşı tetikleyebileceği konusunda uyarıyor. Özellikle İran'ın nükleer programı ve İsrail'in İran'ın nükleer tesislerine yönelik olası bir saldırısı, krizin daha da derinleşmesine yol açabilir.
Rusya ve Çin, tarafları diyalog yoluyla sorunları çözmeye çağırırken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, gerginliğin kendi topraklarına sıçramasından endişe ediyor. Yemen'deki Husiler ve Suriye'deki İran destekli milislerin de çatışmalara katılma ihtimali, bölgesel yangını körükleyebilecek faktörler arasında.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye'nin güvenliğini ve bölgesel çıkarlarını doğrudan etkileme potansiyeline sahiptir. Türkiye, hem İran hem de İsrail ile belirli düzeylerde diplomatik ve ekonomik ilişkilerini sürdürmektedir. Ankara'nın, özellikle Suriye ve Irak'ta İran destekli grupların faaliyetlerinden duyduğu rahatsızlık, yeni bir krizin Türkiye sınırlarına yansıması riskini artırmaktadır. Ayrıca, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve bölgesel güç dengesi açısından, Türkiye'nin bu krizde dengeleyici bir rol üstlenmesi beklenebilir. İran-İsrail çatışması, NATO üyesi olarak Türkiye'nin ittifak yükümlülükleri ile bölgesel çıkarları arasında bir denge kurmasını gerektirebilir.
