İran, Umman ile Hürmüz Boğazı'nın yönetimine ilişkin yürütülen müzakerelerde, ABD ve İsrail gemilerinin boğazı kullanmasını engellemeyi ve düşman ülkelerin geçiş yapabilmesi için tazminat ödemesini şart koşmayı planladığı bildirildi. Yerel medyada çıkan haberlere göre, Tahran yönetimi, stratejik öneme sahip bu su yolunun güvenliği ve egemenliği konusunda daha sert bir tutum sergilemeye hazırlanıyor. Bu gelişme, bölgede tansiyonun arttığı bir dönemde, İran ile Umman arasında imzalanması beklenen anlaşmanın ana hatlarını ortaya koyuyor.
Anlaşmanın Kapsamı ve İran'ın Talepleri
İran resmi haber ajansı İRNA'nın aktardığına göre, anlaşma taslağında Hürmüz Boğazı'nın ortak yönetimi yer alıyor. Ancak İran'ın özellikle iki kritik şartı bulunuyor: ABD ve İsrail bayraklı gemilerin boğazdan geçişinin yasaklanması ve İran'a karşı düşmanca politikalar izleyen ülkelerin ticari veya askeri gemilerinin geçiş yapabilmesi için önceden tazminat ödemesi. Uzmanlar, bu taleplerin uluslararası deniz hukuku çerçevesinde ciddi tartışmalara yol açabileceğini belirtiyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. Küresel enerji arzının güvenliği açısından kilit öneme sahip olan boğazda, İran ve Umman'ın ortak denetimi öngörülüyor. Anlaşmanın, iki ülke arasındaki deniz sınırı anlaşmazlıklarını çözmesi ve bölgesel iş birliğini artırması bekleniyor. Ancak İran'ın yeni talepleri, özellikle ABD'nin bölgedeki askeri varlığı göz önüne alındığında, gerilimi daha da artırabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'ndaki bu gelişme, Körfez bölgesindeki güç dengelerini doğrudan etkiliyor. İran'ın talepleri, ABD ile İsrail'in bölgedeki serbest seyrüsefer politikalarına açık bir meydan okuma olarak değerlendiriliyor. ABD Donanması'nın Beşinci Filosu, Bahreyn'deki üssünden boğazın güvenliğini sağlarken, İran'ın olası kısıtlamaları Washington ile Tahran arasında yeni bir kriz noktası oluşturabilir.
Uzmanlar, anlaşmanın zamanlamasının dikkat çekici olduğunu belirtiyor. İran, nükleer müzakerelerin yeniden başlama ihtimali ve bölgedeki askeri gerilimlerin azalması yönündeki çabaların ortasında, bu hamleyle müzakere gücünü artırmayı hedefliyor olabilir. Ayrıca, Çin'in bölgedeki artan etkisi ve Rusya-Ukrayna savaşının enerji piyasalarında yarattığı dalgalanmalar, boğazın stratejik önemini daha da artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki bu gelişme, Türkiye'nin enerji güvenliği ve dış politikası açısından doğrudan ilgili. Türkiye, petrol ve doğal gaz ihtiyacının önemli bir bölümünü Körfez ülkelerinden karşılıyor; boğazın kapanması veya kısıtlanması, enerji maliyetlerini artırabilir ve tedarik zincirlerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Katar ile güçlü enerji iş birliği, boğazdaki güvenliğin sağlanmasını kritik hale getiriyor. İran'ın bu talepleri, bölgedeki deniz güvenliği dengelerini değiştirebilir; Türkiye'nin de aralarında olduğu bölgesel aktörler, serbest seyrüseferin korunması konusunda ortak bir tutum geliştirmek durumunda kalabilir. Özellikle Türkiye-İran arasındaki enerji iş birliği ve siyasi ilişkiler, bu tür bir krizden etkilenebilir. Ankara, hem enerji tedarik güvenliği hem de bölgesel istikrar için diyalog kanallarını açık tutmayı tercih edecektir.
