İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun üst düzey bir komutanı, Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası seyrüsefere açılmasının ancak Amerika Birleşik Devletleri'nin Tahran'ın taleplerini karşılamasıyla mümkün olacağını açıkladı. Bu açıklama, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik su yolunda gerilimin tırmanmasına işaret ediyor. İran'ın güvenlik şefi Muhammed Bakır Zülkadir'in Cumartesi günü yaptığı açıklamada, boğazın yeniden açılması için bir dizi koşul öne sürdüğü ve bu koşulların başında da "Lübnan, Filistin, Yemen ve Irak'taki İran ve müttefiklerine yönelik savaş ve saldırganlığın sona erdirilmesi"nin geldiği belirtildi.
Zülkadir'in Şartları ve Bağlamı
İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı bünyesindeki Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin başkanı olan ve devrim lideri Ayetullah Ali Hamaney'in askeri danışmanlığını yürüten Tuğgeneral Muhammed Bakır Zülkadir, yaptığı yazılı açıklamada Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının savaş ilanı anlamına geleceğini ifade etmişti. Ancak daha sonra yapılan açıklamalarda, İran'ın bu hamleyi caydırıcı bir araç olarak kullandığı ve ABD'ye yönelik bir pazarlık kozu olduğu yorumları yapılıyor. Zülkadir'in şartları arasında, İran'a yönelik ekonomik yaptırımların kaldırılması, Basra Körfezi'ndeki Amerikan askeri varlığının sona erdirilmesi ve bölgedeki müttefik gruplara verilen desteğin kesilmesi gibi taleplerin de bulunduğu iddia ediliyor.
Bu gelişme, İsrail ile Hamas arasındaki savaşın bölgesel bir çatışmaya dönüşme riskini artırdığı bir dönemde yaşanıyor. İran, Hamas ve Hizbullah gibi gruplara verdiği desteği sürdürürken, Yemen'deki Husiler de Kızıldeniz'de ticari gemilere saldırılar düzenliyor. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel enerji piyasalarında şok etkisi yaratabilir ve dünya ekonomisini ciddi şekilde etkileyebilir. Uzmanlar, İran'ın boğazı tamamen kapatmasının hem teknik olarak zor olduğunu hem de İran'ın kendi petrol ihracatını da olumsuz etkileyeceğini vurguluyor. Ancak İran'ın bu tehdidi, ABD'ye ve Batı'ya yönelik bir baskı unsuru olarak kullanabileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20'sine ev sahipliği yapıyor. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar'ın petrolünün büyük bir kısmı bu boğaz üzerinden taşınıyor. Boğazın kapatılması, petrol fiyatlarının rekor seviyelere çıkmasına ve küresel enflasyonun artmasına neden olabilir. Bu durum, özellikle enerji ithalatına bağımlı ülkeler için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Amerika Birleşik Devletleri, boğazın açık tutulması için askeri güç kullanabileceği sinyalini verdi. ABD Donanması'nın Beşinci Filosu bölgede konuşlu durumda ve geçmişte Hürmüz'de mayın temizleme operasyonlarına katıldı. İran ise boğazı kapatmak için deniz mayınları, sürat tekneleri ve gemisavar füzeler gibi asimetrik savaş yöntemlerine başvurabileceği konusunda uyarıyor.
Bölgedeki diğer ülkeler, İran'ın bu tehdidinin gerilimi daha da artıracağından endişeli. Umman, boğazın hemen girişinde yer alıyor ve bu tür bir krizden en çok etkilenecek ülkelerden. Ummanlı yetkililer, diyalog çağrısında bulunurken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de gerilimin düşürülmesi için uluslararası topluma çağrı yaptı. Çin ve Hindistan gibi Asya'nın enerji devleri de boğazın güvenliğine büyük önem veriyor ve tansiyonun düşürülmesi için diplomatik çabalarını sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması riski, Türkiye'yi doğrudan etkileyebilecek bir gelişmedir. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü ithal eden bir ülke olarak, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artıştan doğrudan etkilenecektir. Boğazın kapanması, küresel enerji piyasalarında kaosa yol açabilir ve Türkiye'nin cari açığının artmasına neden olabilir. Ankara, enerji arz güvenliğini sağlamak için farklı kaynaklara yönelme politikası izlese de, bu tür bir kriz karşısında kısa vadede zorluk yaşayabilir. Ayrıca Türkiye, İran ve Batı arasındaki gerilimde arabuluculuk rolü oynayabilir; ancak ABD ile İran arasındaki anlaşmazlık, Türk dış politikasını zorlayabilir. Türkiye'nin bölgedeki enerji güvenliği ve diplomasi açısından dikkatli bir denge politikası izlemesi gerekiyor.
