İran, Hürmüz Boğazı yakınlarında bulunan askeri hedeflere yönelik saldırıların ardından, ABD'nin Ortadoğu genelindeki askeri üslerine karşı geniş çaplı bir operasyon başlattı. İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamada, saldırıların ABD'nin bölgedeki varlığına ve İran'ın egemenliğine yönelik ihlallere bir yanıt olduğu belirtildi. İran yapımı balistik füzeler ve insansız hava araçları kullanılarak gerçekleştirilen saldırılarda, en az üç ABD askeri üssü hedef alındı. Saldırıların Irak, Suriye ve Basra Körfezi'ndeki ABD üslerini içerdiği bildiriliyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), saldırıları doğrularken, can kaybına ilişkin henüz kesin bir bilgi vermedi. Bölgedeki ABD güçleri yüksek alarma geçirilirken, İran'ın bu hamlesi Ortadoğu'da tansiyonu tehlikeli bir noktaya taşıdı.
Hürmüz Boğazı'nda Artan Gerginlik
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. Son haftalarda bölgede artan gerginlik, İran'ın uluslararası petrol tankerlerine yönelik tacizleri ve ABD'nin bölgedeki deniz varlığını artırmasıyla kendini gösteriyordu. Taraflar arasında son çatışma, İran'a ait bir insansız hava aracının ABD savaş gemilerine tehlikeli bir şekilde yaklaşmasının ardından yaşanmıştı. ABD, bu olayın ardından İran'ın askeri tesislerine sınırlı hava saldırıları düzenlemişti. İran ise bu saldırılara misilleme olarak ABD üslerini hedef aldığını duyurdu.
İran'ın saldırılarında kullanılan füzelerin bir kısmının İran'ın gelişmiş 'Şehab' ve 'Emad' balistik füzeleri olduğu tahmin ediliyor. Ayrıca İran, 2019'da Suudi Arabistan petrol tesislerine yapılan saldırılarda kullanılanlara benzer insansız hava araçları da kullandı. Saldırıların zamanlaması, İran'ın nükleer programıyla ilgili bir sonraki Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) raporunun yayınlanmasına denk geldi. Raporun İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini eleştirmesi bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Ortadoğu'da ABD-İran arasındaki vekalet savaşının doğrudan bir çatışmaya dönüşme riskini artırdı. İran'ın saldırıları, ABD'nin bölgedeki müttefiklerini (Suudi Arabistan, BAE, İsrail) de alarma geçirdi. Suudi Arabistan, olası bir İran saldırısına karşı hava savunma sistemlerini devreye soktu. İsrail ise kuzey sınırında Hizbullah'a karşı hazırlıklarını artırdı. Küresel petrol piyasaları, Hürmüz Boğazı'nın olası bir abluka veya çatışmaya sahne olmasından endişe ediyor. Brent petrol fiyatları saldırı haberinin ardından %5'in üzerinde yükseldi. ABD Başkanı, bir ulusal güvenlik toplantısı düzenleyerek olası askeri seçenekleri değerlendiriyor. Rusya ve Çin, tarafları itidal çağrısında bulunurken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil bir toplantı yapmaya hazırlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem NATO üyesi hem de İran'la komşu olması nedeniyle bu gerginlikten doğrudan etkilenecek. Hürmüz Boğazı'nın olası bir çatışmaya sahne olması, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir geçiş noktası olan bu bölgeden tedarik zincirini sekteye uğratabilir ve petrol fiyatlarının yükselmesine neden olarak Türkiye ekonomisi üzerinde baskı oluşturabilir. Ayrıca, ABD ile İran arasındaki bir sıcak çatışma, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri varlığını ve İran'la işbirliği yaptığı alanları (enerji, ticaret, PKK'ya karşı mücadele) olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin bu krizde diplomatik bir rol üstlenmesi ve tarafları sakinleştirmeye çalışması beklenebilir.
