İran parlamentosu, ABD ve İsrail bağlantılı gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini yasaklamayı ve diğer ülke gemilerine geçiş ücreti uygulamayı öngören bir yasa tasarısını görüşüyor. Taslak, İran yasama organının ulusal güvenlik ve dış politika komisyonu tarafından hazırlandı. Trump yönetimi ise bu planı reddetti. Gelişme, küresel enerji nakil hatlarının en kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda tansiyonu yükseltebilecek nitelikte.
Gelişmenin arka planı
İran'ın resmi haber ajansı İRNA'nın aktardığına göre, tasarı henüz komisyon aşamasında olup genel kurulda görüşülmesi bekleniyor. Tasarı, ABD, İngiltere, İsrail ve bu ülkelerin vatandaşlarına ait gemilerin yanı sıra bu ülkelere ait bayrak taşıyan veya bu ülkelerin limanlarına uğrayan gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini yasaklamayı öngörüyor. Ayrıca, diğer ülkelerin gemilerinden geçiş ücreti alınması planlanıyor. Taslakta, geçiş ücretinin gelirinin İran'ın ekonomik kalkınması ve askeri kapasitesinin güçlendirilmesi için kullanılacağı belirtiliyor.
Tasarının görüşülmesi, Tahran'ın nükleer programı konusunda Batı ile yaşadığı krizin gölgesinde gerçekleşiyor. İran, son aylarda uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırırken, ABD ve İsrail'in olası askeri müdahale seçeneklerini masada tuttuğu biliniyor. Bu bağlamda İran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nı stratejik bir koz olarak kullanabileceğinin sinyallerini veriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, küresel enerji güvenliği için kritik öneme sahip. Bu boğazdan geçen petrol miktarı, günlük yaklaşık 20 milyon varil seviyesinde. İran'ın geçiş yasağı ve ücret uygulaması, küresel petrol fiyatlarında ani yükselişlere ve enerji arzında ciddi aksamalara yol açabilir. ABD Beşinci Filosu'nun Bahreyn'deki üssünden yürüttüğü deniz devriyeleri, boğazın güvenliğini sağlamaya çalışırken, İran'ın bu tür bir hamlesi askeri bir çatışmayı da tetikleyebilir.
İran daha önce de defalarca Hürmüz Boğazı'nı kapatmakla tehdit etmişti. 2019'da artan gerilim sırasında İran'a ait hızlı botların deniz ticaret gemilerine tacizde bulunduğu görülmüştü. Ancak geçiş yasağı ve ücret uygulaması gibi kurumsal bir düzenlemenin görüşülmesi, Tahran'ın bu tehdidi yasal zemine taşıma çabası olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, bu tasarının yasalaşması durumunda uluslararası hukuk açısından ciddi tartışmalara yol açacağını ve bölgede gerginliği artıracağını ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndan geçişin kısıtlanması, Türkiye'nin enerji ithalatını doğrudan etkileyebilecek bir gelişmedir. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir bölümünü Körfez ülkelerinden sağlamaktadır. Boğazın kapanması veya geçiş ücretlerinin artması, enerji maliyetlerini yükseltebilir ve Türkiye ekonomisine ek yük getirebilir. Ayrıca, bölgede yaşanacak bir askeri çatışma, Güney Kafkasya ve Orta Doğu'daki istikrarsızlığı derinleştirerek Türkiye'nin çevresindeki güvenlik ortamını olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin bu krizde arabulucu bir rol oynaması, enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar için kritik önem taşıyor.
