İran, 40 dereceyi bulan kavurucu sıcak hava dalgasına rağmen, hayatını kaybeden Dini Lider Ali Hamaney'in cenaze törenlerinin ikinci gününde benzeri görülmemiş bir katılıma sahne oldu. Bugün başkent Tahran başta olmak üzere ülkenin dört bir yanından milyonlarca İranlı, son yolculuğuna uğurlanan Hamaney'e veda etmek için sokaklara akın etti. Cenaze alayı, Tahran'ın Musalla Meydanı'ndan başlayarak başkentin ana caddelerinden geçerken, yetkililer katılımcı sayısının 5 milyonu aştığını duyurdu. Devlet televizyonu, halkın Hamaney'in naaşının bulunduğu tabutun etrafında toplanarak gözyaşları içinde dualar ettiği görüntüleri yayınladı.
Gelişmenin arka planı
Ali Hamaney'in 85 yaşında hayatını kaybetmesinin ardından 4 günlük ulusal yas ilan edilmişti. İran Anayasası'na göre, Dini Lider'in cenazesi, halkın katılımına açık bir şekilde düzenleniyor ve defin işlemi özel bir törenle yapılıyor. Hamaney, 1989'dan bu yana İran'ın en üst düzey siyasi ve dini otoritesiydi ve ülkenin iç ve dış politikasında belirleyici rol oynuyordu. Cenaze törenine, Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi başta olmak üzere tüm üst düzey yetkililer katıldı. Reisi, yaptığı konuşmada Hamaney'in İslam Devrimi'nin ve direniş ekseninin sembolü olduğunu vurguladı.
Törenlerin ikinci gününde, özellikle gençlerin ve kadınların yoğun ilgisi dikkat çekti. Birçok katılımcı, Hamaney'in posterlerini ve dini sembolleri taşırken, sıcak hava nedeniyle sağlık ekipleri alanda hazır bulunduruldu. Bazı katılımcıların sıcak çarpması nedeniyle hastanelere kaldırıldığı bildirildi.
Bölgesel ve küresel boyut
Hamaney'in ölümü, Ortadoğu'da bir dönemin sonu anlamına geliyor. İran'ın dini lideri, Suriye, Lübnan, Irak ve Yemen'deki müttefik gruplar üzerinde belirleyici bir etkiye sahipti. Analistler, Hamaney sonrası dönemde İran'ın bölgesel politikasında değişiklikler yaşanabileceğini, ancak rejimin temel stratejisinin devam edeceğini öngörüyor. Hamaney'in halefi konusunda henüz resmi bir açıklama yapılmazken, Uzmanlar Meclisi'nin kısa süre içinde yeni lideri seçmesi bekleniyor. Batılı ülkeler, süreci yakından izlerken, ABD ve Avrupa Birliği temkinli bir dil kullanmayı tercih ediyor. İsrail ise Hamaney'in ölümünü bölgesel bir fırsat olarak değerlendirebilecek sinyaller veriyor.
Cenaze törenlerine katılımın bu kadar yüksek olması, rejimin halk nezdindeki meşruiyetini ve Hamaney'in kişisel popülaritesini göstermesi açısından önemli. Ancak muhalif gruplar, bu katılımın bir kısmının zorunlu olduğunu ve Hamaney dönemindeki baskıcı politikaların unutulmaması gerektiğini savunuyor. Özellikle 2022'deki Mahsa Amini protestoları sırasında Hamaney'in sert müdahalesi hâlâ hafızalarda tazeliğini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki bu gelişme, Türkiye için doğrudan sınır komşusu ve bölgesel rakip konumundaki bir ülkedeki iktidar değişiminin yankılarını taşıyor. Hamaney'in ölümü, İran'ın Suriye, Irak ve Kafkasya politikalarında belirsizlik yaratabilir; bu da Türkiye'nin güvenlik ve ticari çıkarlarını etkileyebilir. Özellikle PKK ile mücadelede İran'la işbirliği, yeni dönemde sorgulanabilir. Ayrıca İran'daki istikrar, Türkiye'ye yönelik düzensiz göç baskısını da etkileyebilir. Türkiye, yeni dönemde İran'ın iç dinamiklerini ve bölgesel tavrını dikkatle takip etmek zorunda.
