İran'ın askeri ve diplomatik üst düzey yetkililerinin son haftalarda yaptığı açıklamalar, Tahran'ın savaşın bölgesel ittifaklarını ne kadar zayıflattığına dair artan endişelere rağmen, Hizbullah'ı koruyacağını göstermeyi amaçlıyor. İsrail ile Hamas arasındaki ateşkes müzakereleri ve Lübnan'daki çatışmaların ardından, Tahran, Hizbullah'ı savaş sonrası diplomaside bir kırmızı çizgi olarak konumlandırıyor. Bu durum, İran'ın bölgesel nüfuzunu koruma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, geçen hafta yaptığı bir açıklamada, "Lübnan'ın güvenliği ve Hizbullah'ın varlığı bizim için kırmızı çizgidir" ifadelerini kullandı. Bu sözler, İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a karşı yoğunlaşan askeri operasyonları ve bölgedeki gerilimin tırmanması sonrasında geldi. İran Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Tümgeneral Hüseyin Selami de benzer şekilde, "Hizbullah'ı yalnız bırakmayacağız" diyerek Tahran'ın sadakatini teyit etti. Bu açıklamalar, İran'ın Suriye'deki varlığı ve Yemen'deki Husilerle ilişkileri gibi diğer bölgesel bağlantılarıyla da uyumlu. Uzmanlar, İran'ın bu hamlesini, uluslararası toplumda yalnızlaşma endişelerine karşı bir duruş olarak yorumluyor. Özellikle ABD ve Avrupa Birliği'nin İran'a yönelik yaptırımları sürerken, Tahran'ın bu açıklamaları dolaylı olarak nükleer müzakerelerde de bir mesaj niteliği taşıyor. İran, Hizbullah'ı koruyarak hem kendi nüfuz alanını genişletmeyi hem de müttefiklerine güven vermeyi hedefliyor.
Hizbullah, 1982'de İran'ın desteğiyle kurulduğundan beri Tahran'ın en önemli vekil aktörlerinden biri oldu. Örgüt, Lübnan'da hem silahlı kanadı hem de siyasi partisiyle etkili. İsrail-Hizbullah arasındaki son çatışmalar, özellikle 2023'teki sınır ötesi saldırıların ardından, taraflar arasındaki dengeyi altüst etti. İran, bu süreçte Hizbullah'ın askeri kapasitesini yeniden inşa etmesine yardımcı olurken, diplomatik cephede de örgütü korumaya çalışıyor. Tahran yönetimi, Hizbullah'ı sadece Lübnan'da değil, tüm Orta Doğu'da İran çıkarlarının bir parçası olarak görüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın Hizbullah'ı kırmızı çizgi haline getirmesi, sadece Lübnan-İsrail sınırını değil, tüm bölgesel güç dengelerini etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın bu tutumunu endişeyle izliyor. Bu ülkeler, Hizbullah'ın bölgesel istikrarsızlığı körüklediğini düşünüyor. ABD ise, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda baskıyı sürdürüyor. Washington, Hizbullah'ın İran'dan aldığı desteği kesmek için ek yaptırımlar uyguluyor. Öte yandan, Rusya ve Çin'in de bölgede artan etkisi, İran'a manevra alanı sağlıyor. İran, Hizbullah'ı koruyarak aslında uluslararası topluma, 'bana dokunursanız müttefiklerime de dokunmuş olursunuz' mesajı veriyor. Bu durum, savaş sonrası diplomasi süreçlerini daha karmaşık hale getiriyor. Örneğin, Lübnan'daki siyasi istikrar ve İsrail ile normalleşme çabaları, Hizbullah'ın statüsüne bağlı olarak şekillenecek. İran'ın bu hamlesi, ayrıca Yemen'deki Husiler, Suriye'deki rejim ve Irak'taki Şii milisler üzerinde de etkili olabilir. Bölgesel bir savaş riski devam ederken, Tahran'ın söylemleri jeopolitik gerilimleri tırmandırma potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye'yi doğrudan etkilemese de, bölgesel istikrar açısından yakından takip edilmelidir. İran'ın Hizbullah'ı savunması, Suriye'deki Türkiye karşıtı unsurlarla bağlantılı olabilir. Türkiye, İran'ın bölgesel nüfuzuna karşı dengeleyici bir rol üstlenirken, bu durum Ankara-Tahran ilişkilerinde yeni gerilimlere yol açabilir. Ayrıca, İsrail-Hizbullah çatışmasının büyümesi, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve Türkiye'nin deniz yetki alanlarını da etkileyebilir. Türkiye'nin, bu süreçte hem NATO müttefiki ABD ile hem de İran ile diplomatik kanalları açık tutması önemlidir.
