Tahran yönetimi, ABD'nin maksimum baskı politikasına rağmen ekonomik olarak ayakta kalmayı başarıyor. Uzmanlara göre İran, sahip olduğu doğal kaynaklar, bölgesel ağları ve devlet kontrolündeki ekonomik yapısı sayesinde Trump'ın başkanlık süresini bile geride bırakabilecek bir dayanıklılığa sahip. Bu durum, uluslararası toplumun İran'a yönelik politikalarını yeniden gözden geçirmesine neden oluyor.
Gelişmenin Arka Planı: Direniş Ekonomisi
İran, 1979 devriminden bu yana sürekli olarak uluslararası yaptırımlara maruz kalıyor. Özellikle 2018'de ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya koyması, İran ekonomisini zorlu bir sınava tabi tuttu. Ancak Tahran yönetimi, bu süreçte 'direnç ekonomisi' adını verdiği bir strateji benimsedi. Bu strateji, ithalatı azaltmayı, yerli üretimi artırmayı ve gelir kaynaklarını çeşitlendirmeyi hedefliyor.
İran, petrol ve doğalgaz rezervleriyle dünyanın önde gelen enerji ülkelerinden biri. Petrol ihracatındaki düşüşe rağmen, ülke ekonomisinin diğer sektörleri, özellikle tarım, sanayi ve hizmetler, bir miktar büyüme kaydetti. Ayrıca Çin ile yapılan 25 yıllık stratejik işbirliği anlaşması, İran'ın ekonomik olarak yalnız olmadığını gösteriyor. Çin, İran'ın en büyük ticaret ortağı konumunda ve petrol alımlarını sürdürüyor.
İran'ın ekonomik dayanıklılığının bir diğer unsuru da devletin ekonomideki ağırlığı. İran'da ekonominin büyük bir kısmı, doğrudan devlet kontrolünde veya devlete yakın kurumların elinde bulunuyor. Bu yapı, yaptırımların etkisini azaltıyor ve hükümetin ekonomiyi yönlendirmesine olanak tanıyor. Ayrıca İran, Rusya ile de enerji ve savunma alanlarında işbirliğini derinleştirerek alternatif finansal kanallar oluşturmaya çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın ekonomik direnci, sadece iç dinamiklerle sınırlı değil. Bölgesel güç projeksiyonu, İran'a ekonomik fırsatlar da sağlıyor. Irak, Suriye ve Lübnan'daki nüfuz alanları, İran'a ticaret ve yatırım imkanları sunuyor. Ayrıca İran, Orta Asya ve Kafkasya ülkeleriyle de enerji ve transit geçiş konularında işbirliğini artırıyor.
Küresel ölçekte ise, ABD'nin İran'a yönelik politikaları, Avrupa Birliği ve diğer ülkelerle gerilim yaratıyor. Avrupalı şirketler, ABD yaptırımları nedeniyle İran'dan çekilmek zorunda kalsa da, bazı ülkeler İran ile ticareti sürdürmenin yollarını arıyor. Rusya ve Çin, ABD'nin tek taraflı yaptırımlarına karşı çıkarak İran ile ticari ilişkilerini geliştiriyor. Bu durum, küresel ekonomik dengelerde değişikliklere işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın ekonomik dayanıklılığı, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, İran'dan doğalgaz ithal ediyor ve enerji alanında işbirliği yapıyor. Bu nedenle İran'ın ekonomik istikrarı, Türkiye'nin enerji güvenliği için önem taşıyor. Ayrıca Türkiye, İran ile Soğuk Savaş sonrası dönemde ticaret hacmini artırma potansiyeline sahip. İki ülke arasındaki terörle mücadele ve Suriye konularındaki koordinasyon ise sürebilir. Ancak ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, Türk şirketlerinin İran ile olan ticaretini etkileyebilir, bu da Türkiye'nin dikkatli bir denge politikası izlemesini gerektiriyor.
