İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran'da düzenlediği basın toplantısında Hürmüz Boğazı'nın artık savaş öncesi duruma dönmeyeceğini açıkladı. Arakçi, ABD ve müttefiklerinin bölgedeki askeri varlığını eleştirerek, İran'ın boğazın güvenliğini sağlamak için yeni bir düzen kurulması gerektiğini vurguladı. İranlı Bakan, Körfez ülkelerinin de bu yeni düzene dahil olması gerektiğini ifade etti. Bu açıklama, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in İran'a yönelik son tehditlerinin ardından geldi. İran, geçmişte Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinde bulunmuş, ancak bu kez daha kalıcı bir çözüm öneriyor. Bölgedeki enerji ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si bu boğaz üzerinden geçiyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran ile ABD arasındaki gerilim, özellikle nükleer müzakerelerin çıkmaza girmesi ve İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması sonrası yükseldi. ABD, İran'ın nükleer programını durdurmak için yeni yaptırımlar uygularken, İsrail ise İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırı seçeneklerini masada tutuyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının kritik bir geçiş noktası olduğu için stratejik öneme sahip. İran, 2019'da Suudi Arabistan'a ait petrol tesislerine yapılan saldırılardan sonra boğazda güvenlik önlemlerini artırmıştı. Arakçi'nin açıklaması, İran'ın uluslararası deniz hukuku çerçevesinde boğazın statüsünü değiştirmeye yönelik bir girişimi olarak yorumlanıyor. İran, Umman Denizi'nden Basra Körfezi'ne geçişi kontrol eden bu dar su yolunda, kendi güvenlik çıkarlarını korumak istiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'nın statüsündeki herhangi bir değişiklik, küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açabilir. Petrol fiyatları, İran'ın tehditleri sonrası zaten yükseliş eğiliminde. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın boğaz üzerinde daha fazla kontrol kurmasına karşı çıkıyor. ABD ise bölgedeki askeri varlığını sürdürüyor ve beşinci filo ile boğazın güvenliğini garanti altına almaya çalışıyor. Çin ve Hindistan gibi Asya'nın büyük petrol ithalatçıları, boğazın açık kalması konusunda hassas. İran'ın bu hamlesi, aynı zamanda Rusya ile yakınlaşma politikasının bir yansıması olabilir. Moskova, Tahran'ın bölgesel güvenlik yapılanmasına destek veriyor. Arakçi'nin çağrısı, BM Güvenlik Konseyi'nde de tartışılabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal ettiği için Hürmüz Boğazı'nın güvenliği doğrudan ilgisini ilgilendiriyor. İran'ın bu açıklaması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir ve alternatif kaynak arayışlarını hızlandırabilir. Ayrıca Türkiye, Katar ve Azerbaycan ile enerji işbirliğini derinleştirirken, İran'la da doğal gaz alanında anlaşmaları bulunuyor. Bölgesel güvenlik mimarisinde Türkiye'nin rolü giderek artıyor. Ankara, İran'ın bu tür tek taraflı adımlarına karşı ABD ve Körfez ülkeleriyle koordinasyon içinde hareket edebilir. Türkiye'nin ayrıca Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinde söz sahibi olmak isteyeceği bir senaryo da göz ardı edilmemeli.
