İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Ali Bakıri, ABD eski Başkanı Donald Trump’ın son dönemde İran’a yönelik yaptığı açıklamaların, Washington’un Tahran’a karşı uyguladığı politikaların tamamen başarısız olduğunu gösterdiğini ifade etti. Bakıri, Trump’ın “maksimum baskı” stratejisinin İran’ı diz çöktüremediğini ve aksine İran’ın direncini artırdığını vurguladı. Bu açıklama, ABD-İran ilişkilerinde tansiyonun yeniden yükseldiği bir dönemde geldi.
Gelişmenin Arka Planı
Donald Trump’ın başkanlık döneminde (2017-2021), ABD tek taraflı olarak 2015 İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) çekilmiş ve İran’a karşı sert ekonomik yaptırımlar uygulamıştı. Trump yönetimi, bu “maksimum baskı” politikasının İran’ı müzakere masasına oturtacağını savunuyordu. Ancak İran, yaptırımlara rağmen nükleer faaliyetlerini artırarak uranyum zenginleştirme seviyesini yükseltti ve bölgesel nüfuzunu genişletti.
Ali Bakıri’nin açıklamaları, Trump’ın kısa süre önce yaptığı bir röportajda İran’la ilgili yorumlarına yanıt olarak geldi. Trump, röportajda İran’ı “terörist rejim” olarak nitelendirmiş ve nükleer müzakerelerin başarısız olduğunu iddia etmişti. Bakıri ise bu sözlerin, ABD’nin İran’a yönelik politikasının iflasını itiraf etmek anlamına geldiğini belirtti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran-ABD gerilimi, yalnızca iki ülke arasında değil, tüm Ortadoğu bölgesinde dengeleri etkiliyor. ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımlar, İran’ın petrol ihracatını ciddi şekilde düşürürken, İran ise buna nükleer programını hızlandırarak ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla karşılık veriyor. Özellikle Yemen, Suriye, Irak ve Lübnan’da İran destekli grupların faaliyetleri, ABD ve müttefikleri için büyük bir güvenlik tehdidi oluşturuyor.
Trump’ın söylemlerine rağmen, mevcut ABD Başkanı Joe Biden yönetimi nükleer anlaşmayı yeniden canlandırmak için dolaylı müzakereler yürütse de, şu ana kadar somut bir ilerleme sağlanamadı. Bu belirsizlik, İran’ın nükleer kapasitesini daha da artırmasına neden olurken, bölgede yeni bir silahlanma yarışını tetikleme riski taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran hem de ABD ile karmaşık ilişkilere sahip bir ülke. İran’a yönelik yaptırımlar, Türkiye’nin enerji ithalatını ve komşusuyla olan ticaretini olumsuz etkiliyor. Türkiye, İran’a yönelik tek taraflı yaptırımları desteklemeyerek bağımsız bir dış politika izliyor. İran’ın nükleer programının barışçıl olduğu yönündeki açıklamalarını dikkatle takip eden Ankara, bölgede askeri bir çatışma olasılığına karşı temkinli yaklaşıyor. ABD ile İran arasındaki gerilim azalırsa, Türkiye’nin enerji güvenliği ve bölgesel ticaret hacmi artabilir; ancak mevcut durumda bu gerilim, Türkiye’nin bölgesel istikrar arayışını zorlaştırıyor. Bu nedenle, Ankara’nın hem Washington hem de Tahran ile dengeli bir ilişki sürdürme çabası devam ediyor.
