İran devriminin ikinci lideri Ayetullah Ali Hamaney, 28 Şubat'ta düzenlenen ABD-İsrail ortak hava saldırısında 86 yaşında hayatını kaybetti. İran devlet medyası, Hamaney'in Tahran'daki bir üste düzenlenen saldırıda öldüğünü doğrularken, cenaze hazırlıklarının başladığı bildirildi. Olay, İran’da devlet ve din sisteminin zirvesindeki bir ismin kaybı olarak büyük yankı uyandırdı.
Gelişmenin arka planı ve cenaze planlaması
İran devlet haber ajansı IRNA, Ayetullah Hamaney'in naaşının geçici olarak Tahran'daki bir camide teşhir edileceğini, ardından İran genelinde yedi şehirde üç gün sürecek cenaze törenleri düzenleneceğini duyurdu. Bu şehirler arasında Meşhed, Kum, İsfahan ve Şiraz gibi dini ve siyasi merkezler yer alıyor. Cenazenin 3 Mart'ta Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'ne defnedilmesi planlanıyor. İran'ın devlet ve din işlerinin en üst otoritesi olan Hamaney, ülkede savaş ilanı, nükleer program ve yürütme erki üzerinde mutlak kontrol yetkisine sahipti. Saldırı, İran'ın İsrail ve ABD'ye yönelik artan gerginliği ve Suriye'deki vekil güçlerine desteği bağlamında gerçekleşti. Hamaney'in ölümü, İran'daki dinamikleri ciddi biçimde etkileyebilecek bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Yetkililer, cenaze törenleri sırasında üst düzey güvenlik önlemleri alınacağını, bölgesel ve küresel liderlerden taziyelerin beklendiğini aktardı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in taziye mesajı yayımladığı, Çin'in ise derin üzüntü duyduğunu ifade ettiği öğrenildi. Öte yandan, İran’da Devrim Muhafızları’nın saldırıya misilleme yapacağına dair açıklamaları, bölgesel gerilimin tırmanma potansiyelini artırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hamaney'in ölümü, Ortadoğu'daki güç dengelerini ve İran'ın nükleer programını etkileyebilir. Analistler, bu olayın İran'da bir liderlik boşluğu yaratacağını ve Ruhani gibi ılımlılar ile Devrim Muhafızları arasında mücadeleye yol açabileceğini belirtiyor. ABD ve İsrail, saldırıyı İran'ın nükleer faaliyetlerini engelleme hamlesi olarak nitelendirirken, İran mollaları misilleme sözü veriyor. Bölgesel olarak, Irak, Suriye ve Lübnan'daki İran destekli milislerin tepkisi, küresel enerji piyasalarında ise petrol fiyatları üzerindeki etki izlenecek. Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler ise İran'ın istikrarsızlaşmasının bölgede yeni çatışmalara yol açabileceği konusunda endişeli. Cenaze törenlerinin geniş katılımla gerçekleşmesi beklenirken, İran yönetiminin yeni lider seçimine kadar geçici bir düzenlemeyle yönetilmesi söz konusu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin komşusu İran'daki istikrar ve bölgesel güvenlik dinamiklerini doğrudan etkileyebilir. İran'daki liderlik değişimi, Türkiye-İran sınır güvenliği, enerji işbirliği ve Suriye politikası açısından yeni riskler ve fırsatlar yaratabilir. Ankara, ABD-İsrail-İran geriliminin kontrolden çıkmaması için diplomatik inisiyatiflerde bulunabilir. Küresel enerji piyasalarında İran petrollerine yönelik belirsizlik, Türkiye'nin enerji maliyetlerini etkileyebilir. Türkiye, İran'la sınır güvenliği ve terörle mücadele alanında işbirliğini sürdürürken, bölgesel istikrar ve ekonomik çıkarları dengelemek zorunda kalacak. NATO müttefiki olarak ABD ile İran arasındaki gerilimin tırmanması, Türkiye'yi stratejik açıdan hassas bir konuma taşıyor.
