İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), İsrail’in Huzistan eyaletindeki Karun petrokimya tesisine düzenlediği hava saldırısına saatler içinde yanıt verirken, bir IRGC kaynağı yeni bir saldırı durumunda tüm bölgesel enerji altyapısının hedef alınacağı uyarısında bulundu. İki ülke arasında doğrudan askeri çatışma riski son yılların en yüksek seviyesine tırmanırken, küresel enerji piyasalarında ve bölgesel güvenlik dengelerinde dalgalanmalar yaşanıyor. Çarşamba günü İsrail savaş uçakları tarafından vurulan Huzistan’daki tesis, İran’ın en büyük petrokimya komplekslerinden biri olarak biliniyor. Saldırıda can kaybı yaşanmadığı ancak ciddi maddi hasar oluştuğu bildirildi. IRGC’nin misillemesi ise bir saatten kısa sürede geldi: İsrail’in kuzeyindeki Hayfa limanı ve çevresindeki enerji tesislerine yönelik insansız hava aracı ve füze saldırıları düzenlendi. İsrail savunma sistemlerinin bir kısmını etkisiz hale getirdiği bu saldırılar sonucu Hayfa’da yangınlar çıktı ve sivil yerleşim yerlerinde panik yaşandı.
Gelişmenin arka planı
Son on yılda İran ile İsrail arasında süregelen gölge savaş, son iki yılda doğrudan karşı karşıya gelmeye dönüşmüştü. Nisan 2024’te İran’ın İsrail’e yönelik ilk kitlesel drone ve füze saldırısı, ardından İsrail’in İsfahan’daki nükleer tesis yakınlarına düzenlediği misilleme, çatışmanın kurallarını değiştirdi. Bu kez hedef, nükleer askeri altyapı değil, doğrudan enerji altyapısı oldu. İsrail’in Karun tesisini vurması, İran’ın petrol ve petrokimya sektörünü hedef alarak ekonomik baskı yaratma amacı taşıyor. İran ekonomisi halihazırda yaptırımlarla boğuşurken, enerji tesislerine yönelik saldırılar ülkenin gelir kaynağını doğrudan tehdit ediyor. IRGC kaynağının yaptığı açıklamada, “İran’ın enerji altyapısına yönelik herhangi bir saldırı, sadece bizim değil, bölgedeki tüm enerji tesislerinin vurulmasıyla sonuçlanacaktır” ifadeleri kullanıldı. Bu tehdit, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Kuveyt gibi ABD müttefiki Körfez ülkelerinin enerji tesislerini de kapsıyor. Analistler, İran’ın bölgesel enerji altyapısını rehin alma stratejisinin, uluslararası toplumu İsrail’i durdurmaya zorlama amacı taşıdığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran’ın bölgesel enerji tesislerini tehdit etmesi, küresel petrol ve gaz piyasalarını tedirgin ediyor. Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi’ndeki enerji geçiş yolları dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sini oluşturuyor. İran’ın bu bölgedeki askeri varlığı, boğazların kapatılması veya tankerlerin hedef alınması riskini artırıyor. ABD, İsrail’in saldırısını onaylamadığını ancak İsrail’in kendini savunma hakkını desteklediğini açıkladı. Beyaz Saray, bölgesel savaşın yayılmasını önlemek için diplomatik çabalarını artırdı. Bu arada Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantı kararı alırken, Avrupa Birliği ve Çin taraflara itidal çağrısı yaptı. Rusya ise İran ile askeri iş birliğini derinleştirmeye hazır olduğunu sinyalledi. Uzmanlar, çatışmanın İran’ın nükleer programına yönelik uluslararası müzakereleri de olumsuz etkilediğini, Tahran’ın daha sert bir tutum izlemesine yol açtığını vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran’la komşu hem de İsrail’le sınırlı diplomatik ilişkileri olan bir ülke olarak bu krizden doğrudan etkileniyor. İran’ın bölgesel enerji tesislerini tehdit etmesi, Türkiye’nin enerji arz güvenliğini riske atabilir. Türkiye, doğal gaz ve petrol ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Körfez ülkelerinden karşılıyor. Ayrıca, Kuzey Irak ve Doğu Akdeniz’deki enerji hatları da potansiyel hedef haline gelirse, Türkiye’nin enerji maliyetleri artabilir. Ankara, taraflara itidal çağrısı yaparken, kendi topraklarında olası bir sığınmacı akınına karşı hazırlıklı olmalı. Diplomatik olarak ise Türkiye, hem NATO müttefiki olarak İsrail’in hem de bölgesel güç olarak İran’ın dengeleyicisi rolünü üstlenmeye çalışıyor. Bu gelişme, Türkiye’nin Rusya ve İran’la koordinasyonunu zorlayabilirken, Körfez ülkeleriyle enerji iş birliğini hızlandırma gerekliliğini ortaya koyuyor.
