İran Devrim Muhafızları (IRGC), Hürmüz Boğazı yakınlarında altı gemiye saldırı düzenlediğini duyurdu. Açıklama, Basra Körfezi'nde seyreden ticari gemilere yönelik son dönemde artan saldırıların ardından geldi. IRGC, saldırıların "düşman hedeflerine" karşı yapıldığını iddia ederken, hangi ülkelere ait gemilerin hedef alındığına dair ayrıntı vermedi. Olay, bölgede zaten yüksek olan tansiyonu daha da artırdı.
Saldırının Arka Planı ve Bölgesel Gerilim
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğalgaz ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri. Küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. İran, son yıllarda boğazda sık sık askeri tatbikatlar düzenleyerek ve gemilere el koyarak uluslararası toplumun tepkisini çekiyordu. Bu son saldırı, İran'ın bölgedeki askeri varlığını ve caydırıcılığını gösterme çabası olarak yorumlanıyor. IRGC'nin açıklaması, ABD ve müttefiklerinin bölgedeki deniz güvenliği operasyonlarına bir yanıt niteliği taşıyor. Son aylarda ABD öncülüğündeki koalisyon güçleri, Basra Körfezi'nde devriye gezilerini artırmış, İran ise bu durumu "provokasyon" olarak nitelendirmişti.
Olayın hemen ardından bölgedeki deniz trafiğinde aksamalar yaşandığı, bazı gemilerin rotalarını değiştirdiği bildirildi. Uluslararası denizcilik kuruluşları, bölgedeki gemilere yönelik tehdit seviyesini yükseltti. İran resmi kaynakları, saldırının "meşru müdafaa" kapsamında olduğunu savunurken, hangi gemilerin hedef alındığı ve saldırının nasıl gerçekleştirildiği (insansız hava araçları, hızlı botlar veya füze) konusunda çelişkili açıklamalar yapıldı. Bağımsız kaynaklar, saldırıya uğrayan gemilerin kimliğini doğrulayamadı.
Uluslararası Tepkiler ve Küresel Boyut
ABD Dışişleri Bakanlığı, saldırıyı kınayarak "İran'ın bölgede istikrarsızlık yaratma çabalarının bir parçası" olduğunu belirtti. İngiltere ve Fransa da benzer açıklamalarla İran'a itidal çağrısı yaptı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, saldırıyı "deniz ticaretine yönelik bir tehdit" olarak nitelendirdi. Rusya ve Çin ise taraflara diyalog çağrısı yapmakla yetindi. BM Genel Sekreteri, olayla ilgili bağımsız bir soruşturma başlatılması gerektiğini söyledi.
Uzmanlar, saldırının küresel enerji fiyatlarını dalgalandırabileceği uyarısında bulunuyor. Hürmüz Boğazı'ndaki herhangi bir kesinti, petrol fiyatlarını hızla yükseltebilir ve dünya ekonomisini olumsuz etkileyebilir. Son aylarda petrol fiyatları, Orta Doğu'daki jeopolitik riskler nedeniyle zaten dalgalı bir seyir izliyordu. Bu saldırı, piyasalardaki belirsizliği daha da artırabilir. Ayrıca, saldırı ABD-İran arasındaki dolaylı müzakereleri de zora sokabilir. İran'ın nükleer programı konusunda yürütülen görüşmelerde bu tür olayların tansiyonu yükselttiği biliniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlıktan doğrudan etkilenir. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki olası artış, Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, İran ile karmaşık bir ilişki ağına sahip; bir yandan ekonomik işbirliği yaparken diğer yandan bölgesel rakipleriyle denge politikası yürütüyor. Bu saldırı, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından kaygılarını artırabilir. Ankara'nın, taraflar arasında arabuluculuk yapma ve gerilimi düşürme yönünde diplomatik çaba göstermesi beklenebilir.
