İran Devrim Muhafızları (IRGC), 20 Haziran 2019'da Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Kaşm Adası üzerinde ABD'ye ait bir insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü açıkladı. Açıklamaya göre, İHA İran hava sahasını ihlal ettiği gerekçesiyle hedef alındı. ABD ise aracın uluslararası hava sahasında olduğunu savunarak İran'ın iddiasını reddetti. Olay, Basra Körfezi'nde zaten gergin olan ilişkileri daha da kötüleştirdi.
İran'ın açıklaması ve ABD'nin yanıtı
Devrim Muhafızları'na bağlı Hava-Uzay Kuvvetleri, yaptığı yazılı açıklamada, düşürülen İHA'nın bir ABD RQ-4 Global Hawk olduğunu belirtti. İran devlet televizyonu, İHA'nın Kaşm Adası üzerinde vurulduğunu ve enkazın İran karasularına düştüğünü öne sürdü. IRGC Komutanı Hüseyin Selami, olayın İran'a yönelik bir "açık saldırı" olduğunu ve karşılık verileceğini söyledi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise İHA'nın Hürmüz Boğazı üzerinde uluslararası hava sahasında uçtuğunu ve İran tarafından "haksız yere" düşürüldüğünü bildirdi. ABD Başkanı Donald Trump, olayın ardından İran'a yönelik askeri bir misilleme emri verdiğini ancak operasyonu son anda durdurduğunu açıkladı. Trump, "İran büyük bir hata yaptı" diyerek Tahran'ı suçladı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Bu olay, 2018'de ABD'nin İran ile yaptığı nükleer anlaşmadan çekilmesi ve ardından uygulanan yaptırımlar nedeniyle zaten yüksek olan Basra Körfezi'ndeki gerilimi daha da artırdı. Mayıs 2019'da Fujeira limanı yakınlarında dört tankere yapılan sabotaj saldırıları ve Haziran başında iki tankerin ateşe verilmesiyle bölgede sıcak çatışma riski zaten artmıştı.
Uluslararası toplum, taraflara itidal çağrısı yaptı. Rusya, olaydan endişe duyduğunu belirtirken, Avrupa Birliği diplomatik çözüm çağrısında bulundu. Çin ise tarafların provokasyondan kaçınması gerektiğini vurguladı.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği kritik bir su yolu. İran, daha önce boğazı kapatma tehdidinde bulunmuştu. Bu tür olaylar, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara ve petrol fiyatlarında artışa neden olabilir. Nitekim olayın duyulmasıyla brent petrol fiyatı %4'ün üzerinde yükseldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını İran ve Basra Körfezi üzerinden karşılıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlık, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini doğrudan etkiler. Ayrıca Türkiye, İran ile ABD arasında artan gerilimde denge politikası izlemek zorunda. Washington ile Tahran arasındaki çatışma, Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını ve NATO müttefiklik ilişkilerini zorlayabilir. Olası bir askeri çatışma, Türkiye'nin güney sınırında yeni bir istikrarsızlık dalgası yaratabilir ve mülteci akınını tetikleyebilir. Bu nedenle Türkiye, diplomatik kanalların açık tutulması ve gerilimin düşürülmesi için aktif çaba göstermeli.
