İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri'nden üst düzey bir yetkili, yabancı savaş gemilerinin Basra Körfezi'nden 1.000 kilometreden fazla uzaklaştığını duyurdu. Açıklama, Orta Doğu'da ABD ve İran arasındaki gerilimin yüksek seyrettiği bir dönemde geldi. Yetkili, bu geri çekilmenin İran'ın deniz gücüne ve caydırıcılığına bağlı olduğunu öne sürdü.
Gelişmenin arka planı
İran Devrim Muhafızları'na bağlı Deniz Kuvvetleri Komutanı Tümgeneral Alireza Tangsiri, yaptığı açıklamada, "Yabancı savaş gemileri, Basra Körfezi'ne 1.000 kilometreden fazla yaklaşamıyor. İran'ın deniz yetenekleri ve bölgedeki hakimiyeti sayesinde düşman unsurlar geri çekilmek zorunda kaldı" ifadelerini kullandı. Tangsiri, bu durumun İran'ın bölgesel güvenlik stratejisinin bir sonucu olduğunu vurguladı.
Son yıllarda Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda ABD, İngiltere ve diğer Batılı ülkelerin savaş gemileri ile İran Devrim Muhafızları arasında zaman zaman gerginlikler yaşanıyor. Özellikle 2019'da İran'ın bir İngiliz petrol tankerine el koyması ve ABD'nin bölgeye uçak gemisi konuşlandırması ile tansiyon yükselmişti. İran, sık sık Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinde bulunarak Batı'ya gözdağı veriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Basra Körfezi, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu. Hürmüz Boğazı ise küresel enerji güvenliği açısından hayati önem taşıyor. İran'ın bölgedeki askeri varlığı ve tehditleri, petrol fiyatlarını ve küresel piyasaları doğrudan etkiliyor.
Son aylarda İran ile ABD arasında nükleer anlaşma müzakereleri ve yaptırımlar konusunda dolaylı görüşmeler sürüyor. Ancak bölgede her iki taraf da askeri varlığını koruyor. ABD, Bahreyn'deki 5. Filo üssü ve Katar'daki hava üssü aracılığıyla bölgede önemli bir güce sahip. İran ise asimetrik savaş yöntemleri, hızlı botlar ve deniz mayınları ile Hürmüz Boğazı'nı kontrol altında tutmaya çalışıyor.
Uzmanlar, İranlı yetkilinin açıklamasının iç kamuoyuna yönelik bir mesaj olabileceğini belirtiyor. Zira İran ekonomisi ağır yaptırımlar altında ve halkta memnuniyetsizlik artıyor. Böyle bir açıklama, rejimin güçlü olduğu algısını pekiştirmeyi amaçlıyor olabilir. Öte yandan, yabancı savaş gemilerinin gerçekten 1.000 km uzaklaşıp uzaklaşmadığı bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Basra Körfezi'ndeki gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrarı açısından önemli. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve diğer Körfez ülkelerinden karşılıyor. Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak bir kriz, enerji fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin cari açığını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, İran ile Batı arasında denge politikası izliyor. Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamında Boğazlar'da kontrol sahibi olan Türkiye, bölgesel gerilimin tırmanması durumunda arabuluculuk rolü üstlenebilir. Son dönemde Türkiye-İran ilişkileri, Suriye ve Irak'taki gelişmeler ekseninde karmaşık bir seyir izliyor.
