İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü yaptığı açıklamada, Tahran'ın Washington'a kıyasla daha güçlü bir konumda olduğunu ve bu nedenle aylardır süren Ortadoğu savaşının sona erdirilmesi gerektiğini belirtti. Uzun süredir düşman olan iki ülke arasındaki müzakerelerin hâlâ askıda olduğunu ve ABD ile İsrail'in Şubat ayında başlattığı savaşın kilitlendiğini vurgulayan Pezeşkiyan, barış için zamanın geldiğini ifade etti.
Gelişmenin arka planı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, "Biz güçlü bir konumdayız; savaşı bitirmenin zamanı geldi" diyerek ABD ile olan gerilime dikkat çekti. Pezeşkiyan, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarının ve askeri tehditlerinin başarısız olduğunu, ayrıca uluslararası toplumun da savaşın sona ermesini istediğini söyledi. İran ile ABD arasındaki diyaloğun 2015 nükleer anlaşmasının çökmesinden bu yana kesintiye uğradığını hatırlatan Pezeşkiyan, şimdi diplomasi için bir pencere açıldığını öne sürdü.
Şubat ayında başlayan ve İsrail'in de dahil olduğu çatışmalar, bölgede geniş çaplı bir yıkıma yol açtı. İran destekli gruplar ile ABD ve İsrail arasında yaşanan çatışmalar, özellikle Gazze, Lübnan ve Suriye'de ağır insani kayıplara neden oldu. Pezeşkiyan, İran'ın savunma kapasitesinin arttığını ve bu nedenle müzakere masasına daha güçlü oturduğunu belirterek, "ABD, İran'ın gücünü görmezden gelemez; artık savaşın kazananı olmayacak" dedi.
İran Cumhurbaşkanı ayrıca, ülkesinin nükleer programının barışçıl olduğunu yineleyerek, uluslararası denetimlere açık olduklarını ancak baskı altında da taviz vermeyeceklerini ifade etti. Pezeşkiyan'ın bu açıklamaları, İran'ın dış politikasında daha ılımlı bir çizgi izleme sinyali olarak yorumlanıyor. Öte yandan Washington yönetimi, İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin endişelerini sürdürürken, savaşın sona erdirilmesi için kalıcı bir çözüm bulunması gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Pezeşkiyan'ın bu açıklamaları, Ortadoğu'da tırmanan gerilimin ardından diplomatik çabaların yeniden canlanabileceği beklentisini artırdı. Birleşmiş Milletler ve bazı bölgesel aktörler, savaşın sona erdirilmesi için arabuluculuk girişimlerinde bulunuyor. Ancak İran ile ABD arasındaki güven eksikliği, anlaşma ihtimalini zayıflatıyor. analistler, İran'ın "güçlü konum" vurgusunun aslında müzakerelerde elini güçlendirme taktiği olduğunu, ancak savaşın yarattığı yıkımın tüm tarafları masaya oturmaya zorladığını belirtiyor.
Bölgede, İran destekli Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları, küresel tedarik zincirlerini tehdit ederken, enerji fiyatlarının artmasına neden oluyor. Bu durum, küresel ekonomiyi de olumsuz etkiliyor. Pezeşkiyan, savaşın sona ermesinin yalnızca bölgesel istikrar için değil, dünya ekonomisi için de kritik olduğunu dile getirdi. İran'ın enerji kaynaklarının dünya piyasalarına yeniden entegre edilmesi, bu bağlamda önemli bir adım olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasındaki olası bir anlaşma, Türkiye'nin güvenlik ve enerji politikalarını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, İran'la ekonomik ilişkilerini geliştirmek isterken, ABD yaptırımları nedeniyle bu alanda sınırlamalarla karşılaşıyor. Savaşın sona ermesi, Türkiye'nin komşusu İran'la ticaretini artırabileceği gibi, bölgedeki istikrarın sağlanmasına da katkı sağlayabilir. Ayrıca, göç ve terör gibi ortak risklerin azalması, Türkiye'nin sınır güvenliğini olumlu etkileyebilir. Ancak Türkiye, müzakerelerin dışında bırakılmamaya dikkat ediyor; bölgesel dengelerin gözetildiği bir anlaşma, Türkiye'nin çıkarlarına hizmet eder.
