İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, iki ülke arasındaki tarihi ABD-İran ateşkesinin ardından ilişkilerin normalleşmesi sürecinde önemli bir adım olarak Salı günü Pakistan'ın başkenti İslamabad'a resmi bir ziyaret gerçekleştirecek. Ziyaretin ana gündem maddeleri arasında güvenlik, ticaret ve enerji alanlarında işbirliğinin artırılması yer alıyor. Pakistan'ın aracılık ettiği ve geçtiğimiz haftalarda varılan ABD-İran mutabakatı, bölgede tansiyonun düşürülmesi açısından kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Pezeşkiyan'ın beraberindeki heyette Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Ekonomi Bakanı Abdunnaser Hemmeti'nin de bulunması, ziyaretin hem diplomatik hem de ekonomik boyutunu vurguluyor.
Ziyaretin Arka Planı: Pakistan'ın Arabuluculuk Rolü
Pakistan, uzun süredir İran ile Suudi Arabistan arasında arabuluculuk yaparken, son olarak ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakerelerde de kritik bir rol üstlendi. Taraflar arasında varılan ateşkes, özellikle nükleer program ve bölgesel güvenlik konularında gerilimi azaltmayı hedefliyor. Pezeşkiyan'ın Pakistan ziyareti, bu ateşkesin somut sonuçlarından biri olarak görülüyor. Ziyaret sırasında iki ülke arasında bir güvenlik anlaşması imzalanması bekleniyor. Anlaşma, sınır güvenliği, terörizmle mücadele ve insan kaçakçılığı gibi konuları kapsayacak. Ayrıca Pakistan'ın İran'dan doğalgaz ithalatına yönelik bir enerji mutabakatı da masada. Bu, Pakistan'ın kronik enerji krizine çözüm sunabilecek önemli bir adım.
Ticaret hacmi ise şu an 2,5 milyar dolar civarında. Taraflar bunu 5 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor. Özellikle gıda, ilaç ve otomotiv yedek parça ticareti artırılmak isteniyor. İran ayrıca Pakistan'a petrol ürünleri ihracatını genişletmeyi planlıyor. Ziyaret kapsamında sınır kapılarının modernizasyonu ve ortak serbest ticaret bölgesi kurulması da gündemde. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile Pezeşkiyan'ın ikili görüşmesinin ardından ortak basın toplantısı düzenlemesi bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Hindistan Faktörü ve Afganistan
Pezeşkiyan'ın Pakistan ziyareti, bölgesel dengeler açısından da önemli sinyaller taşıyor. İki ülke arasındaki yakınlaşma, özellikle Hindistan'ın İran'daki Çabahar Limanı'na yaptığı yatırımlar ve Afganistan'daki gelişmeler bağlamında değerlendiriliyor. Pakistan, Hindistan'ın İran üzerinden Orta Asya'ya açılmasını kendi çıkarlarına tehdit olarak görüyor. Bu nedenle İran'la ilişkileri derinleştirerek Hindistan'ın bölgedeki etkisini dengelemek istiyor. Afganistan cephesinde ise Pakistan, Taliban yönetimiyle İran arasında arabuluculuk yapmayı hedefliyor. İki ülke arasında Afganistan'daki terör örgütlerine karşı ortak operasyonlar konusunda görüşmeler sürüyor. Suudi Arabistan ile İran arasındaki normalleşme süreci de ziyaretin arka planını oluşturuyor. Pakistan, Suudi Arabistan ve İran arasındaki yakınlaşmada da kilit rol oynamış, böylece bölgesel bir güç olarak konumunu güçlendirmişti.
ABD-İran ateşkesinin sürdürülebilirliği ise Batılı uzmanlar tarafından sorgulanıyor. Ancak Pakistan'ın garantör ülke olarak devrede olması, anlaşmanın uygulanabilirliğini artırıyor. Bu durum, Pakistan'ın uluslararası alandaki itibarını da yükseltiyor. İran cephesinde Pezeşkiyan hükümeti, ABD yaptırımlarının hafifletilmesi karşılığında nükleer faaliyetlerini sınırlama taahhüdünde bulunmuş, bu da İran ekonomisinde kısmi bir rahatlama sağlamıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Pezeşkiyan'ın Pakistan ziyareti, Türkiye'nin bölgesel politikaları açısından yakından izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, İran ve Pakistan ile ayrı ayrı iyi ilişkilere sahip olmakla birlikte, iki ülke arasındaki yakınlaşma Ankara'nın bölgedeki manevra alanını daraltabilir. Özellikle Pakistan'ın İran ile enerji anlaşması, Türkiye'nin doğalgaz ve petrol tedarikinde yeni bir rotaya işaret edebilir. Ayrıca Pakistan'ın Afganistan'da İran'la eşgüdümü, Türkiye'nin Kabil'deki nüfuz mücadelesinde bir faktör haline gelebilir. Bununla birlikte, Türkiye'nin İran ile sınır güvenliği ve terörle mücadele alanında işbirliği, Pakistan'ın da dahil olduğu daha geniş bir platforma taşınabilir. Denge politikası izleyen Ankara, bu ziyaretten sonra bölgesel ittifaklarını yeniden değerlendirmek zorunda kalabilir. Pakistan'ın ABD-İran anlaşmasındaki aracı rolü, Türkiye'yi de benzer arabuluculuk girişimlerine teşvik edebilir.
