İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Tahran'ın nükleer programına ilişkin uluslararası müzakerelerin etkinliğinin, tüm tarafların taahhütlerine bağlılığına bağlı olduğunu belirtti. Pezeşkiyan'ın açıklaması, ABD ve Avrupa Birliği'nin İran'ın nükleer faaliyetlerine yönelik artan endişeleri ve yeni yaptırım tehditleri ortamında geldi. İranlı lider, ülkesinin müzakere masasında kalmaya istekli olduğunu ancak karşılıklı güven ve saygı temelinde hareket edilmesi gerektiğini vurguladı.
Gelişmenin arka planı
İran ile dünya güçleri arasında 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP/CPOA), Tahran'ın nükleer faaliyetlerini kısıtlama karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu. Ancak ABD'nin 2018'de anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulaması, İran'ı nükleer yükümlülüklerini aşamalı olarak askıya almaya yöneltti. 2021'de başlayan Viyana görüşmeleri henüz somut bir sonuç vermedi. Pezeşkiyan'ın reformist olarak bilinen geçmişi, Tahran'ın diplomatik çözüme açık olduğu sinyalini verse de, İran Dini Lideri Ali Hamaney ve Devrim Muhafızları'nın anlaşmaya şüpheyle yaklaştığı biliniyor.
Bölgesel boyut
İran'ın nükleer programı, Ortadoğu'da Suudi Arabistan ve İsrail başta olmak üzere bölgesel aktörler arasında ciddi güvenlik endişeleri yaratıyor. Suudi Arabistan, İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesini artırmasının ardından kendi nükleer programını hızlandırma sinyali verdi. İsrail ise İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemek için askeri seçenekleri masada tutuyor. Körfez ülkeleri, nükleer bir İran'ın bölgede silahlanma yarışını tetikleyeceğinden endişe ediyor. Öte yandan Çin ve Rusya, İran'la enerji ve ticaret bağlarını sürdürmek için Tahran'a diplomatik destek sağlıyor. Pezeşkiyan'ın açıklaması, Batı ile Doğu arasında denge kurmaya çalışan bir İran'ın diplomatik manevralarını yansıtıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile Batı arasındaki nükleer müzakereler, Türkiye'nin güney komşusunda istikrar ve enerji güvenliği açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, doğalgaz ihtiyacının önemli bir bölümünü İran'dan karşılıyor; olası yaptırımlar veya çatışma, enerji arzını sekteye uğratabilir. Ayrıca, İran'daki olası bir askeri müdahale, Türkiye'yi doğrudan etkileyecek sığınmacı akınlarına yol açabilir. Ankara, hem Batı ittifakı içinde kalarak hem de Tahran'la diyaloğu sürdürerek bu hassas dengeyi yönetmeye çalışıyor. Pezeşkiyan'ın mesajı, Türkiye için diplomatik çözüm umudunu canlı tutarken, krizin derinleşmesi halinde alternatif senaryoların da hazırlanması gerektiğini hatırlatıyor.
