İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, BRICS ülkelerine kalıcı bir sekretarya kurma ve tek taraflı yaptırımlara karşı ortak hareket etme çağrısında bulundu. Pezeşkiyan, birliğin siyasi, ekonomik ve teknolojik işbirliğini güçlendirmesi gerektiğini vurguladı. Açıklama, BRICS'in genişleme sürecinde ve küresel yaptırım rejimlerine karşı alternatif arayışların arttığı bir dönemde geldi.
BRICS Zirvesi'nde İran'ın Mesajı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, BRICS üyesi ülkelere hitaben yaptığı konuşmada, örgütün kurumsal yapısını güçlendirmesi ve kalıcı bir sekretarya oluşturması gerektiğini söyledi. Pezeşkiyan, "BRICS'in etkinliğini artırmak için kalıcı bir sekretaryaya ihtiyacımız var" ifadelerini kullandı. Ayrıca, tek taraflı yaptırımların uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirterek, üye ülkeleri bu tür yaptırımlara karşı ortak tavır almaya davet etti.
İran, 2023 yılında BRICS'e katılmıştı. Pezeşkiyan'ın çağrısı, İran'ın Batı yaptırımları altında ezilen ekonomisi için yeni işbirliği kanalları arayışının bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Konuşmada, enerji, ulaşım ve finans alanlarında ortak projeler geliştirilmesi önerildi. Özellikle, ulusal para birimleriyle ticaretin teşvik edilmesi ve SWIFT'e alternatif bir ödeme sisteminin kurulması gündeme getirildi.
Pezeşkiyan, "Tek taraflı yaptırımlar, sadece hedef ülkeye değil, küresel ekonomiye de zarar veriyor. BRICS olarak bu haksız uygulamalara karşı birlikte durmalıyız" dedi. İran lideri, ayrıca teknoloji transferi ve ortak Ar-Ge projeleri konusunda işbirliği çağrısı yaptı.
BRICS'in Genişleme Süreci ve Küresel Denge
BRICS, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'dan oluşan bir grup olarak başladı. 2024'te Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin katılımıyla üye sayısı 10'a çıktı. Grup, küresel GSYH'nin yaklaşık %30'unu ve dünya nüfusunun %45'ini temsil ediyor. Batılı ülkeler, BRICS'i G7'ye alternatif bir blok olarak görüyor.
İran'ın çağrısı, BRICS içinde daha kurumsallaşmış bir yapı oluşturma yönündeki tartışmaları alevlendirebilir. Şu anda BRICS'in dönem başkanlığı sistemiyle yürütülen geçici bir idari yapısı var. Kalıcı sekretarya fikri, özellikle Çin ve Rusya tarafından destekleniyor. Ancak Hindistan gibi bazı üyeler, egemenlik endişeleriyle bu fikre mesafeli yaklaşıyor.
Uzmanlar, BRICS'in ortak para birimi veya alternatif ödeme sistemi konusunda somut adım atmakta zorlandığını belirtiyor. Yine de, yaptırımlara karşı ortak duruş, özellikle İran, Rusya ve Venezuela gibi ülkeler için hayati önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, BRICS ile yakından ilgilenen bir ülke. 2024'te BRICS'e katılmak için resmi başvuru yaptı. İran'ın kalıcı sekretarya ve yaptırımlara karşı ortak direniş çağrısı, Türkiye'nin çok kutuplu dış politika stratejisiyle örtüşüyor. Türkiye, batı yaptırımlarına maruz kalan İran ile ticari ilişkilerini sürdürüyor ve enerji işbirliği yapıyor. BRICS içinde daha güçlü bir kurumsal yapı, Türkiye'nin Batı'ya alternatif arayışında yeni kapılar açabilir. Ancak Türkiye'nin NATO üyeliği ve AB ile ilişkileri, BRICS içindeki konumunu dengelemesini gerektiriyor.
