Filistinli önde gelen yazar Raja Shehadeh, İsrail'in Batı Şeria işgalini ilk günden bu yana belgeliyor. İşgalin arşivini yok edebileceğinden korkan Shehadeh, günlüklerini gizlice İskoçya'ya taşıdı. Bu olağanüstü kurtarma operasyonu, Filistin hafızasının korunması adına kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Arşivin Arka Planı ve Gizli Nakil
Raja Shehadeh, 1951 doğumlu Filistinli avukat, yazar ve insan hakları savunucusu. 1979'da kurulan Filistinli İnsan Hakları Hukuk Merkezi'nin (Al-Haq) kurucularından. Shehadeh, 1967'den bu yana İsrail işgali altındaki Batı Şeria'da yaşananları günlüklerine kaydetti. Bu günlükler, Filistin topraklarındaki yerleşimci şiddeti, toprak kamulaştırmaları, hukuki mücadeleler ve günlük yaşamın ayrıntılarını içeriyor.
Yazar, arşivini İsrail makamlarının el koyma veya tahrip etme riskine karşı korumak için 2023 yılında gizli bir operasyonla İskoçya'ya taşıdı. Edinburgh Üniversitesi'ne bağlı bir arşiv merkezinde muhafaza edilen belgeler, Filistin'in modern tarihine ışık tutacak nitelikte. Shehadeh, kararını "Burası işgal altında; her an her şey olabilir. Bu belgeler Filistin halkının hafızasıdır, yok olmamalı" sözleriyle açıkladı.
Nakil süreci büyük bir gizlilik içinde yürütüldü. Günlüklerin bir kısmı dijitalleştirilerek yedeklendi, orijinal el yazmaları ise özel kutularla İngiltere üzerinden İskoçya'ya ulaştırıldı. Shehadeh'in avukat kimliği ve uluslararası bağlantıları, operasyonun sorunsuz tamamlanmasında etkili oldu. Arşivde 1967-2023 arası döneme ait binlerce sayfa belge, fotoğraf ve ses kaydı bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Raja Shehadeh'in günlükleri, sadece kişisel bir hatırat değil; aynı zamanda Filistin-İsrail çatışmasının hukuki, sosyal ve insani boyutlarını belgeleyen birinci elden kaynak. İsrail'in işgal politikaları uluslararası hukuk açısından tartışmalı. Shehadeh'in eserleri, özellikle "Filistin'e Yürüyüş" ve "Yabancı Bir Ülkede Kendimi Ararken" kitapları, dünya çapında yankı uyandırdı. Arşivin İskoçya'ya taşınması, Filistin kültürel mirasının korunmasına yönelik küresel çabaların bir parçası.
İsrail yönetimi, Filistin arşivlerine yönelik sistematik baskılarıyla biliniyor. 1982'de Beyrut'taki Filistin Araştırma Merkezi'nin kapatılması, 2001'de El-Aksa İntifadası sırasında belgelere el konulması gibi olaylar yaşandı. Shehadeh'in İskoçya hamlesi, bu tür müdahalelere karşı bir önlem. İskoçya'nın Filistin yanlısı tutumu ve akademik özgürlük ortamı, arşivin güvenliği için tercih edildi.
Uluslararası kamuoyunda Filistin meselesi son yıllarda yeniden gündemde. İsrail'in Gazze saldırıları, Batı Şeria'daki yerleşimci şiddeti ve insan hakları ihlalleri, dünya genelinde protestolara yol açıyor. Shehadeh'in arşivi, bu ihlallerin belgelenmesi açısından önemli bir delil niteliği taşıyor. Arşivin İskoçya'da araştırmacılara açılması, Filistin tarihine dair bağımsız çalışmalara katkı sağlayacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasını uzun yıllardır destekleyen ve İsrail'in işgal politikalarını eleştiren bir ülke. Raja Shehadeh'in arşivinin İskoçya'ya taşınması, Filistin kültürel mirasının korunmasına yönelik uluslararası bir çaba olarak Türkiye'nin Filistin politikasıyla örtüşüyor. Türkiye, benzer şekilde Filistin arşivlerinin korunması ve dijitalleştirilmesi için girişimlerde bulunabilir. Ayrıca, bu gelişme, işgal altındaki topraklarda yaşayan aydınların karşılaştığı baskıları gözler önüne seriyor. Türkiye'nin Filistinli mültecilere ve akademisyenlere yönelik destekleri, bu bağlamda daha da önem kazanıyor.
