İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD Başkanı Donald Trump'ın ülkesine yönelik "yok etme" tehdidinin ardından Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda dünya liderlerine hitap etmek üzere New York'a gitti. Pezeşkiyan, ülkesi ABD ile savaş halinde olan ilk lider olarak BM kürsüsüne çıkacak. Ziyaret, Tahran ve Washington arasındaki gerilimin son yıllardaki en yüksek seviyeye ulaştığı bir dönemde gerçekleşiyor.
Gerilimin arka planı
Pezeşkiyan'ın New York ziyareti, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri nedeniyle ABD ile yaşadığı derin anlaşmazlıkların gölgesinde şekilleniyor. Trump yönetimi, İran'a yönelik azami baskı politikasını sürdürürken, Başkan Trump bir açıklamasında İran'a karşı "yok etme" seçeneğinin masada olduğunu söylemişti. Bu sözler, Tahran'da sert tepkiyle karşılanmış ve İranlı yetkililer, her türlü saldırıya karşılık vereceklerini duyurmuştu.
İran Cumhurbaşkanı'nın BM Genel Kurulu'ndaki konuşması, dünya kamuoyuna İran'ın pozisyonunu anlatma ve olası bir yüzleşmeyi diplomasi yoluyla önleme çabası olarak değerlendiriliyor. Ancak Trump'ın doğrudan tehditleri, Pezeşkiyan'ın mesajının ne kadar dinleyici bulacağını belirsiz kılıyor.
Pezeşkiyan, göreve geldiğinden bu yana ılımlı bir ton benimseyerek Batı ile diyalog kapılarını aralamaya çalışmıştı. Fakat ABD'nin yeni yaptırımları ve askeri baskısı, Tahran'ın manevra alanını daraltıyor. İran lideri, BM'deki konuşmasında muhtemelen nükleer programın barışçıl olduğunu vurgulayacak ve ABD'nin tek taraflı politikalarını eleştirecek.
Bölgesel ve küresel boyut
İran-ABD gerilimi, Orta Doğu'nun tamamını etkileyen bir istikrarsızlık kaynağı. Suriye, Irak, Yemen ve Lübnan gibi ülkelerde İran'ın desteklediği gruplarla ABD'nin müttefikleri arasındaki çatışmalar sürüyor. Pezeşkiyan'ın BM ziyareti, bölgesel aktörler tarafından dikkatle izleniyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran ile ABD arasında bir savaşın bölgeyi ateşe atacağından endişeli.
Öte yandan, Rusya ve Çin, İran'a destek vererek ABD'nin baskı politikasını dengelemeye çalışıyor. BM Güvenlik Konseyi'nde yaşanacak olası bir oylamada bu iki ülkenin tutumu belirleyici olacak. Avrupa Birliği ise diplomasiye şans tanınması çağrısı yapıyor; ancak İran'ın nükleer adımları Avrupa başkentlerinde de rahatsızlık yaratıyor.
Pezeşkiyan'ın konuşması, aynı zamanda İran iç siyaseti açısından da önemli. Ülkedeki reformist kanadın temsilcisi olarak görülen Pezeşkiyan, sertlik yanlılarına karşı bir denge kurmaya çalışıyor. BM'deki performansı, İran'da kendisine yönelik eleştirileri azaltabilir veya artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD geriliminin tırmanması, Türkiye'nin güvenlik ve ekonomi çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, İran ile uzun bir sınırı paylaşıyor ve iki ülke arasındaki ticaret hacmi yaptırımlara rağmen önemli. Olası bir askeri çatışma, Türkiye'nin doğu sınırında istikrarsızlık yaratır, mülteci akınını tetikler ve enerji arz güvenliğini tehdit eder. Ayrıca Türkiye, NATO üyesi olarak ABD ile müttefiklik ilişkisini sürdürürken İran ile de diplomatik kanalları açık tutuyor. Ankara'nın denge politikası, bölgesel gerilimin düşürülmesi için kritik bir rol oynayabilir. Türkiye'nin çağrısı, taraflar arasında diyalogun yeniden tesis edilmesi yönünde olacaktır.
