İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD'nin İran'a yönelik «azami baskı» politikasına karşı ülkesinin «güce boyun eğmeyeceğini» söyledi. Pezeşkiyan, yaptığı açıklamada, İran'ın adil ve eşit şartlarda bir anlaşmaya hazır olduğunu ancak tehdit ve yaptırımlar altında teslim olmayacağını vurguladı. Bu açıklama, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik sert söylemlerini artırdığı ve yeni yaptırımlar hazırladığı bir dönemde geldi.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Başkanı Trump, 2018 yılında İran ile imzalanan nükleer anlaşmadan (JCPOA) tek taraflı olarak çekilmiş ve İran'a yönelik ekonomik yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. Trump yönetimi, «azami baskı» politikası kapsamında İran'ın petrol ihracatını sıfırlamayı hedeflemiş, İran ekonomisi bu yaptırımlar nedeniyle ciddi darbe almıştı. 2025 yılına gelindiğinde ise Trump yeniden başkan seçildikten sonra İran'a karşı tutumunu daha da sertleştirdi. Son haftalarda ABD yönetimi, İran'ın nükleer programına ilişkin endişelerini dile getirerek yeni yaptırımların kapıda olduğu sinyalini verdi.
Pezeşkiyan'ın açıklaması, İran'ın bu baskılara karşı direnç mesajı olarak yorumlanıyor. İran Cumhurbaşkanı, ülkesinin nükleer programının barışçıl olduğunu savunurken, ABD'nin İran içişlerine müdahale ettiğini ve egemenlik haklarını ihlal ettiğini belirtti. Pezeşkiyan, «İran halkı hiçbir zaman dışarıdan gelen baskıya boyun eğmemiştir, bundan sonra da eğmeyecektir» ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran-ABD ilişkileri, Orta Doğu'nun en kritik gerilim hatlarından birini oluşturuyor. İran'ın nükleer programı, bölgesel güç dengesi ve enerji arz güvenliği açısından uluslararası toplumun yakından takip ettiği bir konu. ABD'nin yaptırımları, İran'ın petrol ihracatını kısıtlarken küresel petrol fiyatları üzerinde de etkili oluyor. İran, nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması için yürütülen müzakerelerde anlaşmaya varılamaması nedeniyle uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmış durumda. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA), İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun anlaşma sınırlarının çok üzerinde olduğunu raporlamıştı.
Pezeşkiyan'ın açıklamaları, İran'ın diplomatik kanalları açık tutmak istediğini ancak ABD'nin ön koşulsuz müzakere çağrılarına sıcak bakmadığını gösteriyor. İran, ABD'nin yaptırımları kaldırmadan müzakere masasına oturmayacağını defalarca dile getirmişti. Bölgede İsrail ile İran arasındaki gerilim de tırmanmış durumda; İsrail, İran'ın nükleer tesislerine yönelik olası bir askeri müdahaleyi gündemde tutuyor. ABD'nin İran'a yönelik baskısı, Körfez ülkeleri ve diğer bölge aktörleri tarafından da dikkatle izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD gerilimi, Türkiye'nin dış politikası ve ekonomisi açısından doğrudan etkiler taşıyor. Türkiye, İran ile uzun sınır komşuluğu ve önemli ticari ilişkilere sahip. ABD yaptırımları, Türk şirketlerinin İran ile ticaret yapmasını zorlaştırıyor ve enerji ithalatını etkiliyor. Ayrıca İran'ın istikrarı, Türkiye'nin güvenliği için kritik; olası bir çatışma veya istikrarsızlık, mülteci akınları ve bölgesel kaos riskini artırabilir. Türkiye, diplomasi kanallarının açık tutulmasını ve İran'ın nükleer programı konusunda müzakerelerin yeniden başlamasını destekliyor. Bu gelişme, Türkiye'nin denge politikası izlemesini ve hem ABD hem İran ile ilişkilerini yönetmesini gerektiriyor.
