İran, New York'ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında gerçekleştirilen ve üç saat süren görüşmelerin ardından ön koşulları kaldırdığı yönündeki iddiaları yalanladı. Görüşmelerin 'çok verimli' geçtiği belirtilirken, ABD Başkanı Donald Trump ek görüşmelerin olası olduğunu söyledi. Brent petrolün varili ise iki haftada ilk kez 100 doların altına geriledi.
Görüşmelerin arka planı ve tarafların tutumu
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 80. oturumu kapsamında New York'ta bir araya gelen İran ve ABD heyetleri, üç saatlik kapalı kapılar ardında bir toplantı gerçekleştirdi. Toplantının içeriğine dair resmi bir açıklama yapılmazken, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, görüşmelerde ön koşulların kaldırıldığı iddialarını kesin bir dille reddetti. Sözcü, 'İran'ın müzakere masasına oturması için hiçbir ön koşulu kaldırması söz konusu değildir. Görüşmeler karşılıklı saygı ve eşitlik temelinde yürütülmüştür' ifadelerini kullandı.
ABD tarafından yapılan açıklamada ise görüşmelerin 'çok verimli' geçtiği vurgulandı. Başkan Trump, gazetecilere yaptığı açıklamada 'İran ile daha fazla görüşme yapılabilir. Sonuç alıcı olabiliriz' dedi. Trump, görüşmelerin ayrıntılarına girmezken, yaptırımların kaldırılması gibi bir taahhütte bulunulmadığını da sözlerine ekledi. ABD yönetimi, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine ilişkin endişelerini sürdürüyor.
Görüşmelerin ana gündem maddesinin İran'ın nükleer programı ve uygulanan yaptırımlar olduğu biliniyor. İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini barışçıl amaçlarla sürdürdüğünü savunurken, ABD ve müttefikleri Tahran'ın nükleer silah edinme potansiyelinden endişe duyuyor. 2015'te imzalanan ve 2018'de ABD'nin çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) canlandırılmasına yönelik çabalar yıllardır sonuçsuz kalmış durumda.
Petrol fiyatları ve küresel piyasalara etkisi
Görüşmelerin olumlu geçtiği yönündeki haberler, küresel petrol piyasalarında dalgalanmaya yol açtı. Brent petrolün varil fiyatı, iki haftadan bu yana ilk kez 100 doların altına düşerek 99,80 dolara geriledi. Batı Teksas petrolü (WTI) de benzer bir düşüşle 94 dolar seviyesine indi. Analistler, İran ile ABD arasındaki diplomatik temasların artmasının, İran petrolünün küresel piyasalara dönme olasılığını güçlendirdiğini ve bunun fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturduğunu belirtiyor.
İran'ın günlük petrol üretimi yaklaşık 3 milyon varil civarında. Yaptırımlar nedeniyle İran petrolü resmi olarak küresel piyasalara arz edilemiyor; ancak Tahran, başta Çin olmak üzere bazı alıcılara kayıt dışı yollarla petrol satışı yapmakla suçlanıyor. Olası bir anlaşma, İran'ın yasal olarak günlük 1-1,5 milyon varil ek arz sağlamasına olanak tanıyabilir. Bu da petrol fiyatlarında kalıcı bir düşüşe neden olabilir.
Öte yandan, görüşmelerin henüz somut bir anlaşmayla sonuçlanmaması, piyasalardaki iyimserliğin kırılgan olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, taraflar arasındaki güvensizliğin sürdüğünü ve nihai bir mutabakatın zaman alacağını vurguluyor. Ayrıca, İran'ın bölgesel politikaları (Suriye, Yemen, Lübnan'daki etkinliği) ve ABD'nin İsrail ile ittifakı, müzakerelerin önündeki en büyük engeller olarak duruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ABD arasındaki diplomatik temasları yakından takip ediyor. Olası bir yaptırım hafifletmesi veya anlaşma, Türkiye'nin enerji ithalatında çeşitliliği artırabilir; İran, Türkiye'nin doğalgaz ve petrol tedarikçileri arasında yer alıyor. Ancak ABD yaptırımları nedeniyle Türkiye, İran'dan petrol alımını büyük ölçüde durdurmuş durumda. Anlaşma sağlanırsa, Türkiye'nin İran ile ticaret hacmi yeniden canlanabilir ve bölgesel istikrar artabilir. Öte yandan, İran'ın nükleer programında ilerleme kaydetmesi, Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırabilir. Türkiye, hem Batı ile ilişkilerini hem de komşusu İran ile dengeli politikasını korumak durumunda.
