İngiltere hükümeti, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşmaya yönelik son eleştirilerinin ardından Chagos Adaları konusundaki anlaşmayı yeniden gözden geçireceğini duyurdu. Söz konusu anlaşma, Hint Okyanusu'ndaki stratejik öneme sahip Diego Garcia adasındaki ABD askeri üssünün İngiltere tarafından 99 yıllığına kiralanmasını ve bu sürenin uzatılma opsiyonunu içeriyordu. Karar, Londra'nın müttefikleriyle ilişkilerinde ve uluslararası hukuk alanındaki taahhütlerinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Anlaşmanın Arka Planı ve Trump'ın Eleştirileri
Chagos Takımadaları, 1965 yılında Mauritius'tan ayrılarak Britanya Hint Okyanusu Toprakları adı altında İngiltere'ye bağlanmıştı. Soğuk Savaş döneminde ABD ile yapılan bir anlaşmayla Diego Garcia adasında büyük bir askeri üs kurulmuş, yerli halk (Chagossianlar) 1960'lar ve 70'lerde adadan zorla tahliye edilmişti. 2019'da Uluslararası Adalet Divanı (ICJ), adaların Mauritius'a iade edilmesi gerektiğini tavsiye etmiş, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu da bu yönde bir karar almıştı. İngiltere, egemenliği Mauritius'a devretmeyi ve Diego Garcia'daki üssü 99 yıllığına kiralamayı öngören bir anlaşma üzerinde çalışıyordu. Ancak eski Başkan Trump, anlaşmanın ABD'nin stratejik çıkarlarına aykırı olduğunu ve İngiltere'nin adaları 'bedavaya' verdiğini öne sürerek sert eleştirilerde bulundu. Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, 'Bu anlaşma ABD için kabul edilemez. Diego Garcia, Hint Okyanusu'ndaki en önemli askeri varlığımızdır ve zayıf bir anlaşmayla riske atılamaz' ifadelerini kullandı. İngiltere Dışişleri Bakanlığı, Trump'ın yorumlarının ardından anlaşmanın 'tüm yönleriyle yeniden değerlendirileceğini' açıkladı. Bakanlık sözcüsü, 'Ulusal çıkarlarımızı ve müttefiklerimizle olan ilişkilerimizi koruyacak en doğru adımı atacağız' dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Diego Garcia üssü, ABD'nin Hint Okyanusu'ndaki en stratejik askeri varlığı olarak biliniyor. Üs, Orta Doğu, Asya ve Afrika'daki operasyonlar için kritik bir lojistik merkez işlevi görüyor. İngiltere'nin anlaşmayı yeniden değerlendirme kararı, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Hint Okyanusu'ndaki güç dengesini de etkileyebilir. Çin'in bölgedeki artan etkisi ve Mauritius'un egemenlik talepleri göz önüne alındığında, anlaşmanın iptali veya değiştirilmesi jeopolitik sonuçlar doğurabilir. Öte yandan, uluslararası hukuk açısından bakıldığında, İngiltere'nin adaları Mauritius'a iade etmemesi, BM kararlarına ve ICJ tavsiyesine aykırılık teşkil ediyor. Trump'ın eleştirileri, ABD'nin yeni yönetimiyle uyum sağlama çabası olarak yorumlanıyor. İngiltere Başbakanı, 'Egemenliğimizi korurken müttefiklik ilişkilerimizi de güçlendirecek bir çözüm bulacağız' açıklamasını yaptı. Ancak muhalefet, hükümetin Trump'ın baskısına boyun eğdiğini savunuyor. Anlaşmanın geleceği belirsizliğini korurken, İngiltere'nin önümüzdeki haftalarda Mauritius ile yeni müzakerelere başlaması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Chagos Adaları anlaşması doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, Hint Okyanusu'ndaki stratejik dengeler ve ABD-İngiltere ilişkileri küresel güvenlik mimarisini etkiliyor. Türkiye, son yıllarda Hint Okyanusu'na açılım politikası izliyor ve bölgedeki istikrar, Türkiye'nin deniz ticareti ve enerji güvenliği açısından önem taşıyor. Ayrıca, uluslararası hukuka saygı ilkesi, Türkiye'nin de savunduğu bir prensip. İngiltere'nin BM kararlarına rağmen adaları iade etmemesi, uluslararası hukukun zayıflamasına yol açabilir. Bu tür gelişmeler, Türkiye'nin Kıbrıs ve Ege gibi konularda uluslararası platformlarda haklarını savunması açısından emsal teşkil edebilir. Dolaylı da olsa, Türkiye'nin çok kutuplu dünyada ittifak ilişkilerini ve egemenlik haklarını koruma stratejileri için bir ders niteliğinde.
