İran'ın havacılık yetkilileri, ABD'nin İran havayollarına yönelik yaptırımlarını genişletme kararı almasının ardından Bağdat ve Maskat'a düzenlenen uçuşları iptal etti. Üst düzey bir İranlı yetkili, Tahran'ın Umman ve Irak makamlarıyla görüşmeler yürüttüğünü, ancak ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in hamlesinin havayollarını hedef aldığını belirtti. İptaller, çatışmanın yedinci ayına girilirken İran sivil havacılığını daha da sıkıştırıyor.
Yaptırımların Arka Planı ve İran'ın Adımları
ABD yönetimi, İran'ın havacılık sektörünü hedef alan yaptırım paketini genişletme kararını, ülkenin bölgesel faaliyetlerini kısıtlama amacı taşıyor. Hazine Bakanı Scott Bessent'in açıklamalarına göre, yaptırımlar İran havayollarına hizmet veren yabancı şirketleri de kapsayacak. Bu durum, İran'ın bölgesel bağlantı hatlarını önemli ölçüde zayıflatabilir. İran Sivil Havacılık Kurumu yetkilileri, yaptırımların yürürlüğe girmesinden hemen önce Bağdat ve Maskat seferlerini askıya aldı. Karar, hem yolcu hem de kargo taşımacılığını etkileyecek.
Irak ve Umman, İran için stratejik öneme sahip iki destinasyon. Bağdat, İran'ın batı komşusu ve önemli bir ticaret ortağı; Maskat ise Körfez'de İran'a kapı açan tarafsız bir aktör. Uçuşların iptali, İran'ın bu ülkelerle ekonomik ve diplomatik bağlarını sürdürme çabalarına darbe vuracak. İranlı yetkililer, Umman ve Irak hükümetleriyle alternatif güzergâhlar ve özel izinler konusunda müzakerelerin sürdüğünü, ancak ABD'nin baskısının sonuç alıcı olduğunu kabul ediyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
ABD'nin İran havacılığına yönelik yaptırımları, Orta Doğu'daki güç dengelerini yeniden şekillendiriyor. İran, uzun süredir yaptırımlar altında olan ekonomisini ayakta tutmak için havacılık sektörünü kritik bir kanal olarak kullanıyordu. Ancak ABD'nin ikincil yaptırım tehdidi, bölge ülkelerini İran ile iş yapmaktan caydırıyor. Umman, geleneksel olarak İran ile Batı arasında arabuluculuk yapan bir ülke; Maskat seferlerinin iptali, bu rolün de zayıfladığını gösteriyor. Irak ise İran'a ekonomik bağımlılığı nedeniyle zor bir denge siyaseti izliyor. Bağdat yönetimi, ABD yaptırımlarına uymak zorunda kalırken, İran ile ticaretini sürdürmek istiyor.
Uzmanlar, yaptırımların İran'ın sivil havacılık filosunu daha da yaşlandıracağını ve uçuş güvenliğini riske atacağını belirtiyor. İran, yedek parça temininde zaten zorluk çekiyor; yeni yaptırımlar bu durumu daha da kötüleştirecek. Ayrıca, İran havayollarının bölgesel rakipleri olan Türk, Katar ve BAE havayolları, bu durumdan kazançlı çıkabilir. Ancak yaptırımların küresel havacılık sektörü üzerindeki etkisi sınırlı olacak; zira İran zaten uluslararası sistemden büyük ölçüde izole edilmiş durumda.
ABD'nin hamlesi, İran ile nükleer müzakerelerin tıkandığı bir dönemde geldi. Tahran, yaptırımların kaldırılması karşılığında nükleer programını sınırlamayı reddediyor. Washington ise baskıyı artırarak İran'ı masaya döndürmeyi hedefliyor. Ancak İran'ın bölgesel müttefikleriyle bağlantısını kesmeye yönelik bu adım, Tahran'ın daha da sertleşmesine yol açabilir. İran Dışişleri Bakanlığı, yaptırımları 'ekonomik terörizm' olarak nitelendirdi ve karşı adımların sinyalini verdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın Bağdat ve Maskat uçuşlarının iptali, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de bölgesel dengeler açısından önem taşıyor. Türkiye, İran ile ticaretini sürdüren ve ABD yaptırımlarına karşı denge politikası izleyen bir ülke. İran havayollarının zayıflaması, Türk Hava Yolları'nın bölgedeki pazar payını artırabilir; ancak Türkiye, İran ile enerji ve ticaret bağlarını korumak için hassas bir diplomasi yürütüyor. Ayrıca, Irak üzerinden İran'a açılan koridorun sekteye uğraması, Türkiye'nin Irak ile olan ekonomik ilişkilerini de dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, yaptırımlara rağmen İran ile komşuluk ilişkilerini sürdürme çabasında.
