İran, ABD'nin son hava saldırılarının ardından Orta Doğu'da üç aydır süren savaşta kırılgan ateşkesin artık "fiilen anlamsız" hale geldiğini duyurdu. Tahran yönetimi, Washington’ın saldırılarına karşılık olarak bölge genelinde misilleme saldırıları başlattı. 28 Şubat’ta başlayan savaş, ilk haftalarda tarafların birbirlerine karşı yoğun hava ve füze saldırılarına sahne olurken, uluslararası arabuluculuk çabaları sayesinde geçici bir ateşkes sağlanmıştı. Ancak ABD’nin son operasyonları, bu süreci yeniden tehlikeye attı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "ABD'nin provokasyonları, ateşkesin geçerliliğini yitirmesine neden oldu. Biz de meşru müdafaa hakkımızı kullanıyoruz" ifadelerini kullandı.
Gelişmenin Arka Planı
Çatışmaların fitilini ateşleyen olay, 28 Şubat'ta İran destekli grupların İsrail sınırına düzenlediği saldırı oldu. İsrail'in misillemesiyle başlayan çatışma, kısa sürede bölgesel bir savaşa dönüştü. ABD, İsrail'in yanında savaşa dahil olurken, İran da Lübnan’daki Hizbullah ve Yemen’deki Husiler aracılığıyla karşılık verdi. Ateşkes, iki hafta önce Birleşmiş Milletler ve Katar'ın arabuluculuğunda sağlanmıştı. Ancak ateşkesin ardından İran'ın füze programına ilişkin müzakerelerde tıkanma yaşanması, Washington'ı harekete geçirdi. ABD, son olarak Suriye ve Irak'ta İran bağlantılı hedeflere saldırı düzenledi. Bu saldırılarda en az 12 militanın öldüğü bildirildi. İran ise İsrail ve ABD üslerine yönelik roket ve insansız hava aracı saldırılarıyla yanıt verdi. Bölgedeki enerji altyapısının da hedef alınması, küresel petrol fiyatlarında yüzde 5’lik bir artışa yol açtı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gerilim, sadece Orta Doğu’yu değil, dünya ekonomisini de tehdit ediyor. Hürmüz Boğazı’nın güvenliği, petrol ve gaz ticaretinin yüzde 20’sini etkileyebilir. Çin ve Hindistan gibi enerji ithalatçıları, alternatif tedarik yolları ararken, Rusya bu krizden kazançlı çıkmaya çalışıyor. Avrupa Birliği, iki tarafa da silah ambargosu çağrısı yaparken, BM Güvenlik Konseyi’nde Rusya ve Çin, ABD’yi kınayan bir karar taslağını veto etti. Bölgesel güçlerden Suudi Arabistan ve Mısır, savaşın yayılmasını önlemek için yeni bir ateşkes turu çağrısı yaparken, Birleşik Arap Emirlikleri arabuluculuk teklifini yineledi. Ancak İran lideri Ali Hamaney, ABD’nin güvenilir bir müzakere ortağı olmadığını belirterek, diyaloğa yanaşmayacağını sinyalini verdi. Öte yandan İsrail de ateşkesi askıya alarak Gazze sınırına ek birlikler sevk etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’la sınır komşusu olması ve bölgede enerji koridoru konumunda bulunması nedeniyle bu çatışmadan doğrudan etkileniyor. Savaşın Türkiye’nin güney sınırında güvenlik riski oluşturması ve mülteci akınına yol açması olasıdır. Ayrıca, İran yaptırımlarına uyum ve ABD’yle ittifak arasında denge kurmak zorunda olan Ankara, bu krizde diplomatik bir çizgi izlemeye çalışıyor. Türkiye’nin enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Irak’tan karşılaması, bu ülkelerle istikrarlı ilişkiler sürdürmesini gerektiriyor. Petrol fiyatlarındaki artış ise Türkiye’nin cari açığını büyütebilir. Bu nedenle Türkiye, hem ABD hem de İran’la doğrudan diyaloğu sürdürüp, bölgede arabulucu rolü oynamaya gayret ediyor.
