İran'da milyonlarca kişi, 17 Nisan 2025 tarihinde Tahran sokaklarında düzenlenen cenaze töreninde bir araya geldi. Humeyni'nin halefi ve 1989'dan bu yana ülkenin en güçlü ismi olan Ali Hamenei'nin naaşı, başkentteki başlıca caddelerde katafalka konularak halkın vedasına sunuldu. İran devlet televizyonu, katılımın 10 milyonu aştığını duyururken, bağımsız kaynaklar da bu sayının İslam Cumhuriyeti tarihinin en büyük kitlesel toplanmalarından biri olduğunu teyit ediyor. Cenaze töreni, ülkenin en kutsal dini ritüelleri eşliğinde gerçekleştirildi ve milli yas ilan edildi.
Bir Dönemin Sonu: Hamenei Mirası ve Yeni Liderlik Arayışı
Ali Hamenei'nin 36 yıllık liderliği, İran'ı bölgesel bir güç haline getirirken aynı zamanda ağır uluslararası yaptırımlar ve iç protestolarla geçti. Uzmanlara göre Hamenei, İran dış politikasının temel eksenini belirleyen, devrim muhafızları ordusu ve adli sistemi kontrol eden, reform hareketlerini bastıran bir figürdü. Onun ölümü, rejimin halefiyet mekanizmasını harekete geçirdi. Anayasaya göre Uzmanlar Meclisi, yeni lideri seçmek üzere 60 gün içinde toplanacak. Ancak kaynaklar, Hamenei'nin oğlu Mücteba Hamenei'nin en güçlü aday olduğunu ancak bu geçişin rejim içinde ciddi gerilimlere yol açabileceğini belirtiyor. Cenaze törenindeki kitlesel katılım, rejimin toplum nezdinde hâlâ belirli bir meşruiyete sahip olduğunu gösterse de, özellikle genç nüfus arasında rejime yönelik derin bir hoşnutsuzluk olduğu biliniyor.
Cenaze töreni sırasında Hamenei'nin naaşı ilk olarak Tahran Üniversitesi kampüsüne getirildi. Burada yapılan konuşmalarda Geçici Cumhurbaşkanı Muhammed Muhbir, merhum liderin "direniş ve bağımsızlık" mirasını sürdüreceklerini vurguladı. Törende yabancı diplomatlar da yer alırken, Türkiye'yi Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın başkanlığındaki bir heyet temsil etti.
Nükleer Müzakereler ve Bölgesel Dengeler
Hamenei'nin ölümü, ABD ile İran arasında devam eden nükleer anlaşma müzakerelerinin tam ortasına denk geldi. Umman'da yürütülen görüşmelerin kritik bir aşamada olduğu belirtilirken, İran'ın lider değişikliğinin müzakere masasında bir belirsizlik yaratabileceği yorumları yapılıyor. Washington yönetimi, eski liderin nükleer program ve vekil güçler konusundaki katı tutumunun yeni liderlikle değişip değişmeyeceğini yakından izliyor. Öte yandan, İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörler, cenaze törenini İran'ın istikrarı ve bölgesel nüfuzu açısından önemli bir sinyal olarak değerlendiriyor. Tahran yönetiminin halen Lübnan Hizbullahı, Irak ve Suriye'de etkili olduğu, ancak bu vekil güçlerin yeni liderlikle birlikte daha özerk hareket etme eğilimine girebileceği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hamenei'nin ölümü, Türkiye'nin güney sınırlarındaki en önemli bölgesel aktörlerden birinin liderlik yapısında köklü bir dönüşüm anlamına geliyor. Türkiye, İran ile Suriye, Irak ve Kafkasya'da rekabet ederken, aynı zamanda enerji ticareti ve terörle mücadele konularında işbirliği yapıyor. Yeni liderlik, özellikle nükleer müzakerelerin seyri ve İran'ın vekil güçlere yaklaşımı üzerinden Türkiye'nin bölgesel hesaplarını doğrudan etkileyecek. Ankara, liderlik geçiş sürecinin istikrarlı olmasını ve İran'ın iç karışıklığa sürüklenmemesini tercih ediyor, çünkü bu durum sınır güvenliği ve göç akışları için risk oluşturabilir. Hamenei sonrası dönemde Türkiye-İran ilişkilerinin pragmatik bir zeminde devam etmesi bekleniyor, ancak ideolojik farklılıklar ve bölgesel çıkar çatışmaları yeni bir rekabet dinamiği yaratabilir.
