İran İslam Cumhuriyeti'nin ikinci dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in naaşı, başkent Tahran'da düzenlenen görkemli bir cenaze töreniyle toprağa verilmek üzere bugün kentin ana caddelerinde binlerce kişi tarafından taşındı. Yüz binlerce yasta birleşen İranlı, devlet televizyonunun canlı yayınladığı törende gözyaşı döktü. Hamaney, 1989'dan bu yana ülkenin en üst dini ve siyasi otoritesiydi. Onun ölümü, sadece İran için değil, tüm Orta Doğu ve İslam dünyası için kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Törenin Ayrıntıları ve Katılım
Cenaze namazı, İran'ın en büyük dini otoritelerinden biri olan Ayetullah Ahmed Cenneti tarafından kıldırıldı. Törene Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Mohseni Ejei ve çok sayıda üst düzey yetkili katıldı. Ayrıca, Lübnan Hizbullahı, Irak'taki Haşdi Şabi gibi bölgesel müttefik grupların temsilcileri de hazır bulundu. Cenaze alayı, Tahran'ın kuzeyindeki Cemaaran bölgesinden başlayarak İmam Humeyni Türbesi'ne kadar yaklaşık 10 kilometrelik bir güzergâhta ilerledi. Yol boyunca halk, Kuran-ı Kerim okudu ve Hamaney için dualar etti. Güvenlik güçleri, izdihamı önlemek için geniş önlemler alırken, tören sırasında herhangi bir olay yaşanmadı.
Hamaney'in naaşı, yarın Meşhed kentindeki İmam Rıza Türbesi'nde defnedilecek. Ancak, bugün Tahran'da düzenlenen tören, İran tarihinin en büyük cenaze merasimlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Yetkililer, milyonlarca kişinin katıldığını iddia ederken, bağımsız gözlemciler en az 500 bin kişinin toplandığını tahmin ediyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Ali Hamaney'in vefatı, İran'da ve bölgede belirsizlikleri beraberinde getiriyor. Uzmanlar, Hamaney'in yerine geçecek ismin, İran'ın nükleer programı, bölgesel politikaları ve Batı ile ilişkileri üzerinde belirleyici olacağını vurguluyor. Hamaney, 1989'dan beri İran'ın nihai karar merciiydi ve reformistlerle muhafazakarlar arasındaki dengeyi sağlıyordu. Onun yokluğu, özellikle Cumhurbaşkanı Reisi'nin zaten muhafazakâr elit arasında güçlü bir figür olmasına rağmen, Uzmanlar Meclisi'nin seçeceği yeni liderin politikalarını etkileyecek.
Batı ülkeleri, Hamaney'in ölümüne temkinli yaklaştı. ABD Dışişleri Bakanlığı, İran halkına taziye mesajı gönderirken, Avrupa Birliği ise yeni liderle diyalog kapısının açık olduğunu ancak İran'ın bölgesel faaliyetlerine ilişkin endişelerini yineledi. Rusya ve Çin, İran'ın liderlik değişikliğinde istikrarın korunması çağrısı yaptı. Öte yandan, İsrail ise herhangi bir resmî açıklama yapmazken, güvenlik kaynakları İran'ın siyasi kaosa sürüklenme riskine dikkat çekti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için bir yandan fırsatlar diğer yandan riskler barındırıyor. İran'daki liderlik değişimi, Türkiye-İran arasındaki ticaret hacmini (yıllık 10 milyar dolar civarı) ve enerji iş birliğini etkileyebilir. Ayrıca, Suriye, Irak ve Kafkaslar'da iki ülke arasındaki rekabet yeni bir boyut kazanabilir. Türkiye, yeni İran lideriyle dengeli bir ilişki kurmayı hedeflerken, aynı zamanda bölgedeki nüfuz mücadelesini de göz önünde bulunduracak. Hamaney döneminde zaman zaman gerginleşen Ankara-Tahran hattı, yeni dönemde istikrarlı bir seyir izleyebilir. Ancak, İran'da olası bir iç karışıklık, Türkiye'nin güneydoğu sınırında güvenlik tehditlerine yol açabilir.
