İran Dışişleri Bakanlığı, 2022 FIFA Dünya Kupası için Katar’a gitmek üzere yola çıkan bir İran heyetinin ABD’nin New York kentindeki John F. Kennedy Uluslararası Havalimanı’nda saatlerce bekletildiğini açıkladı. Tahran yönetimi, heyetteki İranlı yetkililere vize işlemleri sırasında uygulanan gecikmeyi diplomatik bir hakaret olarak değerlendirdi ve Washington yönetimini protesto etti. Olay, İran’ın Katar’daki turnuvaya katılım hazırlıklarını sürdürdüğü bir dönemde meydana geldi.
Diplomatik kriz boyutuna ulaşan gecikme
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanaani, yaptığı yazılı açıklamada, heyetin ABD makamları tarafından “keyfi ve haksız” bir şekilde alıkonulduğunu belirtti. Sözcü, “ABD’nin vize prosedürlerini diplomatik norm ve teamüllere aykırı şekilde uygulaması, ülkemize yönelik düşmanca tutumunun bir başka örneğidir” ifadelerini kullandı. İran medyasına göre, heyet üyeleri saatlerce süren bekleyişin ardından THY’nin tarifeli bir uçağı ile Katar’a ulaşabildi. Olayın ardından Tahran’daki İsviçre Büyükelçiliği’ne (ABD çıkarlarını temsil eden taraf) bir protesto notası verildiği bildirildi.
ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmezken, Amerikan medyası olayın rutin vize kontrolleri sırasında yaşanan teknik bir aksaklıktan kaynaklanmış olabileceğini öne sürdü. Ancak İran cephesi bu açıklamaları tatmin edici bulmadı. Geçmişte benzer olayların yaşandığını hatırlatan Kanaani, “Bu, ABD’nin uluslararası spor etkinliklerini dahi siyasallaştırdığının bir göstergesidir” diye konuştu.
Bölgesel ve küresel boyut
İran ile ABD arasındaki gerginlik, özellikle 2018’de ABD’nin nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulamaya başlamasıyla tırmanmıştı. Son dönemde ise iki ülke arasında dolaylı müzakereler sürerken, spor diplomasisinin bile bu gerilimden etkilenmesi dikkat çekiyor. Katar’daki Dünya Kupası, İran’ın uluslararası alanda normalleşme çabaları açısından önemli bir fırsat olarak görülüyordu. İran Milli Takımı, turnuvaya İngiltere, Galler ve ABD’nin de bulunduğu B Grubu’nda mücadele edecek.
Öte yandan, ABD’nin İran’a yönelik ‘maksimum baskı’ politikası, spor ve kültürel etkinlikleri de hedef alan yaptırımları beraberinde getirmişti. FIFA ise, tüm katılımcı ülkelere eşit muamele yapılması çağrısında bulundu. Uzmanlara göre, bu tür olaylar İran’da Batı karşıtı söylemi güçlendirebilir ve Tahran yönetimine iç kamuoyunda el güçlendirebilir. Ancak asıl endişe, vize gecikmelerinin İranlı futbolcuları ve yetkilileri doğrudan etkileyerek turnuva performansına yansıması.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’ın ABD’ye yönelik bu protestosu, Türkiye’nin yakından takip ettiği bir dönemde yaşanıyor. Ankara, Tahran ile Washington arasındaki gerilimlerin bölgesel istikrarı olumsuz etkileyebileceğini defalarca dile getirmiştir. Türkiye, Katar’daki Dünya Kupası’na ev sahipliği yapan ülkeyle güçlü bağları olan bir aktör olarak, İranlı heyetin ulaşımında THY’nin devreye girmesiyle arabulucu rolünü pratikte göstermiştir. Bu olay, Türkiye’nin bölgesel diplomasideki esnek ve çok yönlü pozisyonunu bir kez daha ortaya koymaktadır. Ayrıca, ABD-İran arasındaki vize krizleri, Türkiye’nin kendi vize politikaları ve dış temsilciliklerinde yaşanabilecek benzer sorunlar için de bir uyarı niteliğindedir.
