İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ülkesi ile ABD arasında metin alışverişinin devam ettiğini ve tarafların ‘nihai bir formül’ üzerinde çalıştığını açıkladı. Erakçi, herhangi bir müzakereye dönüşün İran’ın haklarını güvence altına alması ve İran, Lübnan ile bölgedeki savaşın sona erdirilmesini sağlaması gerektiğini vurguladı. Bu açıklamalar, Tahran ile Washington arasında uzun süredir devam eden dolaylı görüşmelerin yeni bir aşamaya girdiğine işaret ediyor.
Gelişmenin arka planı
Erakçi’nin açıklamaları, İran’ın nükleer programı ve bölgesel politikaları konusundaki gerilimin tırmandığı bir dönemde geldi. ABD Başkanı Donald Trump’ın 2018’de nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından taraflar arasında doğrudan müzakere kanalları büyük ölçüde kesilmişti. Ancak son aylarda Umman, Katar ve İsviçre aracılığıyla dolaylı temasların yoğunlaştığı bildiriliyor.
İran Dışişleri Bakanı, Tahran’ın müzakere masasına dönmek için belirlediği şartları net bir şekilde ortaya koydu: İran’ın nükleer haklarının tanınması, ülkeye yönelik yaptırımların kaldırılması ve başta Lübnan olmak üzere bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesi. Erakçi, ‘İran’a, Lübnan’a ve bölgeye karşı savaşın sona ermesini istiyoruz. Bu olmadan müzakerelere dönüş anlamsız olur’ ifadelerini kullandı. Bu durum, Tahran’ın müzakereleri yalnızca nükleer dosyayla sınırlı görmediğini, bölgesel güvenlik dinamiklerini de masaya yatırmak istediğini gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, Ortadoğu’daki gerilim hatlarını doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. İran ile ABD arasında olası bir anlaşma, yalnızca nükleer programın denetimi açısından değil, aynı zamanda Yemen, Suriye, Lübnan ve Irak’taki vekalet savaşları açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Özellikle İran’ın Lübnan Hizbullahı’na desteği, İsrail ile yaşanan sınır çatışmaları ve Kızıldeniz’deki Husî saldırıları bölgesel güvenliği tehdit ediyor.
Analistler, İran’ın müzakere şartları arasında Lübnan’daki savaşın sona ermesini önceliklendirmesinin, Tahran’ın bölgesel nüfuzunu koruma stratejisiyle uyumlu olduğunu belirtiyor. ABD tarafında ise Başkan Joe Biden yönetimi, İran’ın nükleer silah edinmesini engellemek için anlaşmaya sıcak bakarken, Kongre’deki muhafazakâr kanat ve İsrail’in baskısı nedeniyle esnek davranmakta zorlanıyor. Erakçi’nin açıklamaları, taraflar arasındaki mutabakat zemininin daraldığına işaret etse de, ‘nihai formül’ ifadesi umutları canlı tutuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD diyaloğu, Türkiye’nin yakından izlediği bir süreç. Türkiye hem İran’la komşu hem de ABD ile NATO müttefiki olarak bu gerilimden doğrudan etkileniyor. Olası bir anlaşma, bölgede tansiyonu düşürerek Türkiye’nin enerji güvenliği ve ticaret yolları açısından olumlu sonuçlar doğurabilir. Ancak İran’ın müzakere şartları arasında Lübnan’daki savaşın bitmesi talebi, Türkiye’nin Doğu Akdeniz ve Suriye politikalarıyla da örtüşen unsurlar içeriyor. Türkiye, bu süreçte arabuluculuk rolü üstlenebileceği gibi, olası bir anlaşmanın dışında kalmak istemiyor. Ayrıca İran’a yönelik yaptırımların hafiflemesi, Türk şirketlerinin İran pazarına erişimini kolaylaştırabilir. Ancak sürecin başarısız olması halinde bölgesel çatışma riski artabilir, bu da Türkiye’nin güney sınırlarında güvenlik tehditlerini beraberinde getirebilir.
