İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kâzım Garibabadi, ABD'nin İran'ın yurtdışındaki mal varlıklarını, bölgedeki Amerikan müttefiklerine olası bir tazminat ödemesi için kullanma planına tepki gösterdi. Garibabadi, yaptığı yazılı açıklamada, bölge ülkelerinin tazminat talep edecek durumda olmadığını belirterek, bu yöndeki haberlerin gerçeği yansıtmadığını ifade etti. Reuters'ın aktardığına göre, İranlı diplomat, bu iddiaların ABD'nin İran karşıtı söylemlerinin bir parçası olduğunu öne sürdü. Açıklamada, İran'ın uluslararası hukuka göre mal varlıklarının dokunulmaz olduğu vurgulanırken, ABD'nin yaptırım ve müsadere politikaları eleştirildi.
Arka plan: İran varlıklarının akıbeti ve ABD-İran gerilimi
ABD, son yıllarda İran'a yönelik yaptırım rejimini sıkılaştırarak, ülkenin döviz rezervlerine, petrol gelirlerine ve diğer finansal varlıklarına erişimini kısıtladı. Özellikle Irak ve Güney Kore gibi ülkelerde bloke edilen milyarlarca dolarlık İran varlığı, Tahran yönetimi için ciddi bir ekonomik darboğaz yaratıyor. ABD yönetimi, bu varlıkların bir kısmının, 2019'da Suudi Arabistan petrollerine yönelik saldırılar gibi olaylardan sorumlu tuttuğu İran destekli grupların neden olduğu zararlar için tazminat olarak kullanılabileceğini sinyallemişti. Ancak İran, bu tür adımların uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunuyor. Garibabadi'nin açıklaması, bu tartışmaların yeniden alevlendiği bir döneme denk geldi. İran Dışişleri Bakanlığı, daha önce de benzer planların mahkeme kararlarıyla engellendiğini hatırlatarak, ABD'nin hukuk dışı yollara başvurduğunu iddia etmişti.
Öte yandan, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin yeniden başlamasıyla birlikte, varlıkların serbest bırakılması konusu da gündeme gelmişti. Ancak ABD, İran'ın bölgedeki askeri faaliyetlerini ve balistik füze programını gerekçe göstererek yaptırımları kaldırmaya yanaşmıyor. Bu durum, iki ülke arasındaki güvensizlik duvarını daha da yükseltiyor. İran'ın Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, daha önce yaptığı açıklamada, ABD'nin İran milletine ait varlıkları çalmak istediğini söylemiş ve bu girişimlerin başarısız olacağını belirtmişti.
Bölgesel ve küresel boyut: Rehin alınan varlıklar ve yeni gerilim hatları
İran'ın mal varlıklarının tazminat amaçlı kullanımı, yalnızca ikili ilişkileri değil, bölgesel dengeleri de etkileyebilecek bir potansiyele sahip. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn gibi ABD müttefiki ülkeler, İran'ın bölgedeki milis güçleri aracılığıyla kendilerine zarar verdiğini iddia ediyor. ABD'nin bu ülkelerin taleplerini desteklemesi, Tahran'la olan gerilimi daha da tırmandırabilir. Uzmanlara göre, İran'ın varlıklarına el konulması, uluslararası hukukta tartışmalı bir adım olup, benzer uygulamaların Rusya ve Venezuela gibi diğer yaptırım altındaki ülkelere de örnek teşkil edebileceği endişesi var.
Özellikle Irak'ta bloke edilen İran varlıkları, Tahran'ın bölgedeki nüfuzunu sürdürebilmesi için kritik öneme sahip. Irak hükümeti, İran'a ait elektrik ve gaz ithalatı ödemelerini zamanında yapamadığı için sık sık İran'ın kesinti tehdidiyle karşı karşıya kalıyor. ABD'nin bu varlıkları tazminat olarak kullanma planı, Irak'ı ekonomik ve siyasi açıdan zor bir duruma sokabilir. Ayrıca, bu durum İran'ın nükleer müzakerelerde elini zayıflatabilir ve bölgedeki istikrarsızlığı artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji ve bölgesel istikrar açısından yakından izlemesi gereken bir konudur. İran ile komşu olan Türkiye, İran'dan doğalgaz ve petrol ithal etmektedir. ABD'nin İran varlıklarına müdahalesi, enerji fiyatlarını ve tedarik güvenliğini etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki siyasi ve askeri angajmanları, İran'la olan ilişkileri dengede tutmayı gerektiriyor. ABD ile İran arasındaki gerilimin artması, Türkiye'nin bölgesel krizlerde arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Ankara, Tahran'la iyi ilişkilerini sürdürürken, Washington'la da NATO müttefiki olarak bağlarını korumak durumunda. Bu nedenle, İran'ın varlıklarının dondurulması gibi adımlar, Türkiye'nin dış politika dengesini test eden bir faktör olarak öne çıkıyor. Ekonomik yaptırımların ağırlaşması, Türkiye'nin İran'la olan ticaretine de darbe vurabilir.
