İran ile ABD arasında 120 gündür devam eden askeri gerilim, Washington’un İran’ın füze ve insansız hava aracı depolarını hedef aldığını açıklamasıyla yeni bir boyut kazandı. İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), ABD’nin bölgedeki askeri tesislerine saldırı düzenlediklerini duyururken, Tahran yönetimi ABD saldırılarını ‘mutabakat ihlali’ olarak nitelendirerek sert bir dille kınadı. Küresel basında ‘İran savaşı’ olarak anılan çatışmalar, başta Basra Körfezi olmak üzere stratejik enerji yollarını tehdit ediyor. Tarafların karşılıklı suçlamaları ve askeri hamleleri, bölgesel istikrarı daha da kırılgan hale getirirken, uluslararası toplumun arabuluculuk çabaları henüz sonuç vermiş değil.
Saldırıların Detayları ve Tarafların Açıklamaları
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yapılan yazılı açıklamada, İran’a ait füze ve insansız hava aracı depolama tesislerinin imha edildiği belirtildi. Operasyonun, İran destekli milislerin ABD üslerine yönelik saldırılarına misilleme olduğu ifade edildi. Açıklamada, saldırıların sivil kayıpları en aza indirmek için hassas silahlarla gerçekleştirildiği ve hedeflerin yalnızca askeri noktalarla sınırlı tutulduğu vurgulandı.
İran Devrim Muhafızları Ordusu ise yayımladığı bildiride, ABD’nin Irak ve Suriye’deki askeri üslerine roket ve insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlediklerini duyurdu. IRGC Sözcüsü Ramazan Şerif, “Siyonist rejim ve ABD’nin bölgedeki varlığına müsamaha göstermeyeceğiz. Her saldırıya katlanarak karşılık vereceğiz” ifadelerini kullandı. İran Dışişleri Bakanlığı ise ABD’nin saldırılarını ‘2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) ruhuna aykırı’ olarak nitelendirerek, ‘Tahran’ın kırmızı çizgilerinin aşıldığını’ duyurdu. Bakanlık, konuyu Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne taşıyacaklarını açıkladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji Hatları ve Uluslararası Tepkiler
Basra Körfezi’ndeki gerilim, küresel enerji piyasalarını da etkiliyor. Petrol fiyatları, son bir haftada yüzde 8 artışla varil başına 95 dolar seviyesine yükseldi. Hürmüz Boğazı’nın güvenliği, hem Suudi Arabistan hem de Birleşik Arap Emirlikleri için kritik önem taşırken, Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri olası bir tırmanışa karşı tedbir almaya başladı. ABD’nin bölgedeki müttefikleri, çatışmaların yayılması endişesiyle temkinli bir diplomasi izliyor.
Rusya ve Çin, taraflara itidal çağrısı yaparken, Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, ‘diplomatik çözümün hala mümkün olduğunu’ ancak ‘son gelişmelerin endişe verici olduğunu’ belirtti. Türkiye, hem NATO üyesi olarak ABD’nin müttefiki hem de İran’la sınır komşusu olması nedeniyle hassas bir dengede hareket ediyor. Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, “Bölgenin bir savaş alanına dönüşmesini istemiyoruz. Tüm taraflarla diyaloğumuzu sürdürüyoruz” dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD gerginliği, Türkiye’nin güney ve doğu sınırlarına yakın bir bölgede yaşandığı için Ankara’yı doğrudan ilgilendiriyor. Olası bir sıcak çatışma, başta Türkiye’nin enerji ithalatı olmak üzere ekonomik istikrarını tehdit edebilir. Türkiye, İran’la enerji ve ticaret bağlarının yanı sıra, Irak ve Suriye’deki nüfuz alanlarını da korumak zorunda. Ayrıca, çatışmaların PKK/YPG gibi terör örgütlerine yeni hareket alanı açmasından endişe ediliyor. Bu nedenle Ankara, hem ABD ile müttefiklik ilişkisini hem de İran’la sınır komşuluğunu dengelemek adına, krizin diplomatik yollarla çözülmesini destekliyor ve bölgesel bir savaşın maliyetini minimize etmeye çalışıyor.
