ABD Başkanı Donald Trump, İran ile devam eden savaşın 107. gününde, iki ülkenin anlaşmanın ilk aşamasını imzalamaya yakın olduğunu duyurdu. Trump, yaptığı açıklamada anlaşmanın pazar gününe kadar imzalanabileceğini belirtti. Ancak Tahran yönetimi, Washington’ın bu iyimserliğine temkinli yaklaşıyor. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, henüz bir anlaşma metni üzerinde mutabakat sağlanmadığını, müzakerelerin devam ettiğini bildirdi. Bu gelişme, 107 gündür süren ve bölgesel dengeleri altüst eden çatışmaların sona erdirilmesine yönelik en somut diplomatik adım olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı: 107 Günlük Savaşın Perde Arkası
İran ve ABD arasındaki gerilim, üç ayı aşkın süredir devam eden askeri çatışmalarla tırmanmıştı. Taraflar arasında doğrudan bir savaş ilanı olmasa da, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan deniz çatışmaları, İran'ın nükleer tesislerine yönelik siber saldırılar ve vekil güçler aracılığıyla yürütülen operasyonlar, bölgeyi fiili bir savaş ortamına sürüklemişti. Trump'ın anlaşma sinyali, son haftalarda yoğunlaşan gizli diplomasi trafiğinin bir sonucu olarak görülüyor. Özellikle Umman ve Irak'ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı görüşmelerde, nükleer programın sınırlandırılması ve petrol yaptırımlarının hafifletilmesi gibi konular ele alınıyor.
Ancak İran tarafı, Trump'ın açıklamalarına ihtiyatla yaklaşıyor. Tahran, daha önce de ABD'nin yaptırımlarını kaldırmaksızın müzakere masasına oturmayacağını defalarca vurgulamıştı. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, "Hiçbir anlaşma, ABD'nin İran'ın egemenlik haklarına saygı göstermesi ve ekonomik terörü sonlandırması olmadan kalıcı olamaz" ifadelerini kullandı. Bu durum, anlaşmanın henüz nihai olmaktan uzak olduğunu gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Petrol Piyasaları ve Bölgesel Güç Dengeleri
Olası bir anlaşma, sadece ikili ilişkileri değil, küresel enerji piyasalarını ve bölgesel güç dengelerini de doğrudan etkileyecek. 107 günlük çatışma süresince petrol fiyatları varil başına 120 doların üzerine çıkmış, Basra Körfezi'nden geçen tanker trafiği ciddi şekilde aksamıştı. Trump'ın anlaşma sinyaliyle birlikte Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3,5 gerileyerek 115 dolar seviyesine indi. Analistler, anlaşmanın ilk aşamasının yürürlüğe girmesi halinde fiyatların 100 doların altına düşebileceğini öngörüyor.
Bölgesel düzeyde ise İran'ın nükleer programının sınırlandırılması, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere Körfez ülkeleri için kritik öneme sahip. Ancak bu ülkeler, İran'ın bölgesel nüfuzunun artmasından endişe ediyor. Öte yandan, anlaşmanın İsrail tarafından da yakından izlendiği biliniyor. İsrail Başbakanı daha önce, İran'ın nükleer silah elde etmesine izin vermeyeceklerini ve anlaşmanın İran'ın balistik füze programını da içermesi gerektiğini söylemişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran-ABD çatışmasının hem ekonomik hem de güvenlik boyutlarından doğrudan etkileniyor. Bu anlaşma, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve İran ile ticaret hacmini artırabilir. Ayrıca savaşın sona ermesi, Irak ve Suriye'deki istikrarsızlığı azaltarak Türkiye'nin güney sınırındaki tehditleri hafifletebilir. Ancak anlaşmanın şartları ve İran'ın bölgesel politikalarındaki olası değişimler, Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Doğu'daki çıkarlarını da yakından ilgilendiriyor. Ankara, süreci dikkatle izleyerek hem Washington hem Tahran ile dengeli bir ilişki sürdürmeye çalışacak.
